Eslang, bolalikda qanchalik tez-tez shunday gaplarni eshitgansiz:
“Bunga pulimiz yo‘q”, yoki “yo‘q, buni olib bermayman, juda qimmat”.

Ota-onalarimizni tushunsa ham bo‘ladi: o‘sha davrlar og‘ir edi. Lekin muammo shundaki, 90-yillar o‘tib ketdi, lekin o‘sha fikrlash qolib ketdi.

Psixolog va ICI kouchi Karina Grudina bu zararli “ustanovkalar” bilan nima qilish kerakligi va qanday qilib daromadni oshirish mumkinligini tushuntiradi. U bu usullarni nafaqat o‘zida, balki yuzlab o‘quvchilarida ham sinab ko‘rgan.

---

Zararli fikrlar (ustanovkalar)

90-yillarda ulg‘aygan ko‘pchilik odamlar ichida bir nechta pulga oid cheklovchi qarashlar shakllangan. Ular nafaqat boy bo‘lishga, balki oddiy qilib aytganda ko‘proq pul topishga ham xalaqit beradi.

1. Ko‘p pul = ko‘p mehnat

Ko‘pchilik ishonadi:
ko‘p pul topish uchun juda ko‘p ishlash kerak.

Agar pul oson kelsa — demak bu “to‘g‘ri emas”, ehtimol noqonuniy.

Ya’ni pul ishlash jarayoni o‘zi salbiy rangda qabul qilingan:

• oddiy halol odam — maoshdan maoshga yashaydi
• puldor odam — “savdogar” yoki “bandit”

---

2. Ko‘p pul — xavfli

Yana bir keng tarqalgan fikr:

• seni o‘g‘irlashadi
• defolt bo‘ladi
• pul qadrsizlanadi

Tarixda ko‘p inqirozlar bo‘lgan, shuning uchun odamlar katta boylik yig‘ishga o‘rganmagan.

Natijada bugun ham ko‘pchilik shunday deydi:

“Baribir pul qadrsizlanadi, nima keragi bor yig‘ib?”

---

Nega hozir hammasi qiyin tuyuladi?

Bugun imkoniyatlar juda ko‘p.

• 80-yillarda tug‘ilganlar biznes egasi bo‘lib ketgan
• 2000-yillar avlodi ijtimoiy tarmoqlarda millionlab pul topyapti

Lekin 90-yillar bolalari go‘yoki o‘rtada qolib ketgandek.

Ko‘pchilik hali ham ichida “o‘sha eski fikrlar” bilan yashaydi. Garchi ular allaqachon 30 yoshdan oshgan bo‘lsa ham.

---

Vaziyatni qanday o‘zgartirish mumkin?

1. Eski fikrlarni tan oling

Psixologlar aytadi: muammoni tan olish — yechimning yarmi.

Ota-onangiz sizga:

• kuch
• tayanch
• resurslar

bilan birga eski fikrlarni ham bergan.

Ularni topish uchun o‘zingizga savol bering:

• bolalikda pul haqida nima deyishardi
• boy odamlar haqida qanday gapirishardi
• kambag‘allar haqida nima fikr bo‘lgan

Ehtimol, hozir ham ichingizda o‘sha “ovoz” yashayapti.

Uni sezganingizda, o‘zingizga ayting:

bu o‘tmishdan qolgan fikr, men esa boshqacha yashamoqchiman

---

2. Yangi fikrlar yarating

Endi savol: siz aslida nimani xohlaysiz?

• qanday daromad
• qanday hayot
• qanday ish

Buni aniq tasavvur qiling va shu asosda yangi fikrlar yarating.

Aslida hayot:

• boy imkoniyatlarga to‘la
• oson va zavq bilan ishlash mumkin
• katta pul topish mumkin

Va eng muhimi:

siz xavfsizsiz — pulingizni hech kim olib qo‘ymaydi

---

3. Yangi muhit yarating

Natijaga erishishning eng tez yo‘li — atrofingizdagi odamlar.

Shunday insonlarni topingki, ular:

• sizdan yuqori fikrlaydi
• ko‘proq topadi
• allaqachon natijaga erishgan

Bir oddiy qoida bor:

agar atrofingizda 9 ta millioner bo‘lsa — siz 10-chisi bo‘lasiz

Afsuski, teskarisi ham ishlaydi.

Shuning uchun:

• muvaffaqiyatli odamlar bilan do‘st bo‘ling
• ular bilan real muloqot qiling

Faqat follow qilish yetmaydi.

Uchrashuvga chiqing, savol bering:

u qanday qilib pul topyapti?

Keyin o‘ylang: siz ham shuni qila olasizmi?

---

4. Fikrlash moslashuvchanligini rivojlantiring

90-yillar bolalarida ko‘pincha:

• tez qaror qilish
• risk olish
• tajriba qilish

qobiliyati yetarli rivojlanmagan.

Chunki ular shunday muhitda ulg‘aygan:

• hammaga o‘xshash bo‘l
• ajralib chiqma
• qoidaga amal qil

Lekin bugungi kunda katta pul topish uchun:

• ajralib turish
• tez o‘zgarish
• risk qilish

kerak.

Bu esa stress beradi.

Ko‘pchilik:

• tanqiddan qo‘rqadi
• javobgarlikdan qochadi
• sahnaga chiqishdan uyaladi

Bu narsalarni psixolog bilan ishlash orqali yengish mumkin.

---

5. Javobgarlikni o‘z qo‘lingizga oling

Sovet davrida odamlar uchun hamma narsani boshqalar hal qilgan:

• maktabdan keyin — institut
• keyin — ishga taqsimlash

Shaxsiy tanlov deyarli bo‘lmagan.

Javobgarlik ham ko‘proq jamoaviy edi.

Lekin hozirgi dunyoda:

javobgarlik ololmagan odam — boladek holatda qoladi

Va bolalarda katta pul bo‘lmaydi.

Katta pul — bu har doim:

• javobgarlik
• qaror qabul qilish
• boshqaruv

demakdir.

Shuning uchun:

• hayotingiz uchun javobgarlikni oling
• hech kimni ayblamang

Na ota-onangiz, na turmush o‘rtog‘ingiz, na boshqalar aybdor.

Hammasi sizga bog‘liq.

Siz hayotingizdagi voqealarning sababchisiz.
Va eng muhimi — siz hammasini o‘zgartira olasiz.