2025-yilda kimyo bo‘yicha Nobel mukofotini qo‘lga kiritgan professor Omar Yaghi havodagi namlikni ajratib olib, uni ichimlik suviga aylantira oladigan noyob qurilma yaratdi.
Uning samaradorligi yaqinda Death Valleyda o‘tkazilgan sinovlarda tasdiqlandi. Bu hudud California shtatidagi eng issiq va quruq joylardan biri hisoblanadi.
Qurilma qanday ishlaydi?
Texnologiya asosida metalloorganik karkaslar (MOFs) deb ataladigan maxsus materiallar yotadi. Bu materiallar juda ko‘p mayda teshiklardan iborat bo‘lib, hatto havodagi eng kam namlikni ham ushlab qolishga qodir.
Jarayon quyidagicha ishlaydi:
- material havodan suv bug‘ini ushlab oladi
- keyin bu namlik kondensatsiyalanadi
- natijada toza ichimlik suvi hosil bo‘ladi
Shu sababli bu tizim ayniqsa an’anaviy suv manbalari yo‘q hududlar uchun juda foydali bo‘lishi mumkin.
Qurilma qanchalik kuchli?
O‘lchami taxminan 6 metrli dengiz konteyneriga teng.
Eng qiziq tomoni — u ishlashi uchun:
- yoqilg‘i kerak emas
- elektr energiyasi ham kerak emas
Qurilma havodagi issiqlik energiyasi hisobiga ishlaydi. Qayta tiklanuvchi energiya ishlatilgani sababli tizim to‘liq avtonom bo‘lishi mumkin.
Bir sutkada bu qurilma 1000 litrgacha suv ishlab chiqarishga qodir.
Bu g‘oya qayerdan paydo bo‘lgan?
Professor Omar Yaghi bu ixtiro uchun ilhomni o‘z bolaligidan olgan.
U Jordandagi qochqinlar lagerida ulg‘aygan. U yerda:
- elektr energiyasi juda kam bo‘lgan
- suv quvurlari deyarli bo‘lmagan
- toza ichimlik suvi esa faqat ikki haftada bir marta berilgan
Shuning uchun u butun hayoti davomida suv muammosini hal qiladigan texnologiya yaratishni orzu qilgan.
Bu ixtiro dunyoni o‘zgartirishi mumkinmi?
United Nations ma’lumotlariga ko‘ra, bugungi kunda taxminan 2,2 milliard odam hali ham toza ichimlik suviga ega emas.
Professor Omar Yaghi fikricha, uning qurilmasi:
- qurg‘oqchilik hududlarida yashovchi odamlar uchun
- tabiiy ofatlar tufayli suv manbalarini yo‘qotgan hududlar uchun
haqiqatan ham hayotni o‘zgartirishi mumkin.
Olimning aytishicha, bu texnologiya kelajakda suv tanqisligi muammosini hal qilishda muhim qadam bo‘lishi mumkin.
vayy zor ixtiro ekan rostan havodan suv olsa bu kelajak texnologiya
agar rostan kuniga 1000 litr chiqarsa kop joydagi suv muammosi hal bolardi
omar yaghi respect bolaligida qiynalib keyin shunaqa narsa oylab topgani juda kuchli
death valleyda ishlagan bolsa demak quruq joylarda ham ishlaydi
lekin qiziq narxi qanaqa boladi oddiy davlatlar ololadimi
baribir bunaqa ilmiy kashfiyotlar koproq bolishi kerak dunyoda suv muammosi juda katta
Qachon ishlashni boshlaydi?