Bolalikdagi qashshoqlik hayotimizga qanday ta’sir ko’rsatadi va bu bilan nima qilishimiz mumkin

Bolalikdagi qashshoqlik hayotimizga qanday ta’sir ko’rsatadi va bu bilan nima qilishimiz mumkin

Bu bizning dunyoqarashimizni o’zgartiradi, lekin kelajakdagi muvaffaqiyatni aniqlab berishi shart emas.

Yaqinda twitterda bir qiz shunday deb yozgan post tarqaldi: “O’rtacha daromaddan yuqori bo’lgan oilada o’sgan bolalar hayotni haqiqatdan ham boshqacha qabul qiladilar.” Ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari esa bolalikdan hikoyalari bilan o‘rtoqlashdilar.

Misol uchun, ba’zilar do’sti o’zi yoqtirmagan ovqatni shunchaki tashlab yuborishi mumkinligiga hayron bo’lishardi. Buzilgan gadjet haqida qayg’urishmaydi, chunki ota-onasi uni urishmaydi, aksincha yangisini olib berishardi. Kafega borish esa bayram emas, har kuni bo’lishi mumkin bo’lgan narsadir. Yoki turli odamlar uchun “pul yo’q” iborasi bir xil ma’noni anglatmaydi: kimdir uchun bu hozirda qimmat narsa sotib olishning iloji yo’qligini bildirsa, boshqalar uchun bu avtobus chiptasini to’la olmaslikni anglatadi.

Bu ikki dunyo emas, bu turli tajribalardir. Chunki bolalikdagi qashshoqlik haqiqatan ham insonning katta bo’lganidagi farovonligiga ta’sir qiladi. Ammo shu bilan birga, “boylik” qimmat uy va shaxsiy vertolyot borligi emas. Bu oziq-ovqat xavfsizligi, ya’ni ertaga muzlatgich bo’sh bo’lishidan qo’rqmasdan turli xil narsalar bilan ovqatlanish imkoniyati, ta’lim va tibbiy xizmatlardan foydalanish va pul yetishmasligi tufayli doimiy stresssiz yashash, oilada xotirjam muhit yaratadi.

Bolalikdagi qashshoqlikning ta’siri qanday?

Boy bo’lib o’sganlarga qaraganda, kam ta’minlangan oilalarda o’sgan odamlar bir nechta xususiyatlar bilan farqlanadi.

O’z-o’zini nazorat qilish va dunyoga ishonchni past bo’ladi

O’tgan asrning 60-70-yillarida mashhur zefir tajribasi to’rt yoshdan olti yoshgacha bo’lgan bolalar ishtirokida o’tkazildi. Bola xonaga kirdi, uning oldiga zefir qo’yildi va unga tanlo’v berildi: hozir shirinlikni iste’mol qilishi yoki 15 daqiqa kutib va ikki barobar ko’p olishni so’rashdi. Tajriba davomida tadqiqotchi xonani tark etdi va bolalar zefir bilan yolg’iz qolishdi. Kimdir kattalarni kutdi, boshqalar esa zefirlarini yeyishdi.

Bir necha yil o’tgach, olimlar bu bolalarning hayoti qanday kechganini tekshirishdi. Ma’lum bo’lishicha, 15 daqiqadan so’ng ikkita zefirni tanlaganlar ko’proq muvaffaqiyatga erishishgan. Ular universitetga kirish imtihonlarida yuqori ballga ega bo’lishdi, yaxshiroq ijtimoiylashgan va tana massasi indeksi yaxshi edi. 15 daqiqda chiday olmaganlar kattalar esa, o’zini tuta bilishga qiynalishardi, shuning uchun ular ko’proq stressni boshdan kechirdilar.

Natijalar ishtirokchilarning shaxsiy xususiyatlari bilan bog’lashar edi. Olimlarning xulosasiga ko’ra, o’zini tuta oladiganlar katta muvaffaqiyatlarga erishadilar. Ammo tanqidchilar tajribani chuqurroq o’rganishganda, muammo shaxsda emas, balki institutsional ekanligi ma’lum bo’ldi.

Ikkinchi zefirgacha kutib, ma’lum bosqichlarda yaxshi natija ko‘rsatganlar, daromad va mavqei jihatidan farovon oilalarda o‘sishgan. Ya’ni, bu bolalar yaxshi ta’lim muassasalariga kirish, uyda ko’proq kitoblarga ega bo’lishgan. O’z-o’zini nazorat qilish, iqtisodiy va ijtimoiy omillarni chetlab o’tishga imkon beradigan muhim omil emas edi.

Ammo buning aksi ham bor: o’zini tuta bilish, qulayroq muhitda o’sgan bolalar uchun buni ko’rsatishi osonroq edi, chunki ularda dunyoga bo’lgan ishonch yuqori edi. Birinchidan, ikkinchi zefirni berishlariga ishonchingiz komil bo’lsa, buni kutish osonroq bo’ladi, ikkinchidan esa, bu sizning hayotingizdagi so’nggi konfet emas, shuning uchun berishmasa ham, bu siz uchun katta yo’qotish bo’lmaydi.

Dunyoga ishonch esa juda muhim. Aynan shu narsa bizga biror narsani boshlaganimizda qo’rqmaslikka, muhim narsalar haqida qaror qabul qilishga va hokazolarga imkon beradi. Misol uchun, kimdir u yerda ish, uy-joy, do’stlar topib, ajoyib hayot kechirishini bilib, boshqa shaharga ko’chib o’tadi. Boshqalar esa uni aldashlariga, narsalarini olib qo’yishlariga chin dildan ishonadi va umuman olganda, u yerda uni hech kim kutmaydi deb o’ylaydi. Birinchilari shunchaki o’zgartirish kiritishga qaror qilishadi, chunki umuman olganda, ularning butun tajribasi shuni ko’rsatadi. Ikkinchisi ham o’z o’tmishiga asoslanadi va bu ularning harakat qilishni boshlashiga to’sqinlik qiladi.

Biroq, yaxshi yangiliklar bor. Keyinchalik tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, 40 yildan keyin o’tkazilgan tajribada ishtirokchilarining hayoti taxminan bir xil bo’lib qolgan. Ular orasida sezilarli farqlar yo’q edi. Biroq, oraliq xulosalar shuni ko’rsatadiki, ikkita zefirni tanlaganlar uchun hayot osonroq bo’lgan.

Yordamsizlik hissi kuchliroq bo’lgan

Bolalikdagi qashshoqlik o’zini himoya qilish, ta’minlash yoki g’amxo’rlik qila olmaslik hissini keltirib chiqaradi.

Daromadsiz o’sganlar qiyin vazifalarni bajarishdan bosh tortishlari ehtimoli ko’proq. Misol uchun, bir tajribada ishtirokchilarga jumboqni yechish taklif qilindi. Kambag’al oilalar o’sgan odamlarning 8% tezroq bu jumboqdan voz kechishgan.

O’z-o’zini hurmat qilish va hayotdan qoniqishning pastligi

Kattalarning hayotdan qoniqishi, bolalikdagi farovonligidan qat’iy nazar, boylik bilan bevosita bog’liq. Biroq, kambag’al oilada o’sganlar uchun bu ko’rsatkich pastroq bo’ladi.

Shuningdek, ularda o’z-o’zini hurmat qilish darajasi pastroq bo’ladi, tadqiqotchilarning fikriga ko’ra, bu jamiyatdagi nochor oilalarning stigmatizatsiyasi bilan bog’liq bo’lishi mumkin. O’zingizni kuchli va qobiliyatingizga ishonishingiz uchun sizga o’tmishdagi muvaffaqiyat tajribasi kerak. Kambag’al ota-onalarning bolalari esa bu haqda kamroq bilishadi.

Jismoniy va ruhiy salomatlik yomonroq bo’ladi

Ko’pincha, bolalar farovonlik haqida qayg’urmasliklari haqidagi bahs-munozaralarga duch kelgan bo’lishingiz mumkin, ularni faqat sevish kerak deyishadi. Lekin bunday emas. Qashshoqlik tug’ilishidan oldin ham unga ta’sir qila boshlaydi, chunki homilador ona buni his qiladi. Stress bolaning miya rivojlanishidagi o’zgarishlarga olib kelishi mumkin. Keyinchalik, bu ba’zida tashvish, agressiya, giperaktivlik va ruhiy tushkunlik tendentsiyasiga olib keladi. Bundan tashqari, agar oilaning moliyaviy ahvoli yaxshilanmasa, muammolar yanada kuchayadi.

MRI ma’lumotlariga ko’ra, qashshoqlikda o’sgan bolalar o’rtacha 6% kamroq bosh miya qobig’i maydoniga egalar. Bu soha kognitiv qobiliyatlar uchun javobgardir. Kambag’al oilalarda o’sgan bolalarda diqqatni jamlash, eslash va o’qishda muammolar paydo bo’lishi mumkin. To’g’ri, olimlar bu nima bilan bog’liqligini to’liq tushunishmaydi. Chunki, zefir tajribasida bo’lgani kabi, bunga ta’lim olish imkoniyati kamligi va oiladagi tinch, qo’llab-quvvatlovchi muhit yo’qligi sabab bo’lishi mumkin.

Kambag’al oilada o’sgan kattalar nima qilishi kerak?

Boy oilada tug’ilishga harakat qilish maslahatiga kech qoldik. Shuning uchun, birinchi navbatda, bolalikdagi moddiy holat keyingi hayotga ta’sir qilishini eslash kerak, lekin u butun hayotingizni belgilamaydi. Aks holda, pastdan yuqoriga ko’tarilgan odamlar haqida ko’p muvaffaqiyat hikoyalari bo’lmas edi.

Qashshoqlik – bu stress va travma. Ammo biz hammamiz travmalar va o’tmishdagi tajribalardan iboratmiz. Muhimi, ular bilan qanday munosabatda bo’lishimiz. Ba’zilar uchun ular hech qanday oqibatlarga olib kelmasligi mumkin. Ba’zilar esa o’zlarini nochor his qilishadi yoki o’zini past baholaydilar. Bizda bolalikka qaytib, o’zimizga pul beradigan vaqt mashinasi yo’q. Ammo kamchiliklarni aniqlash va ular ustida ishlash uchun vositalar mavjud. Ideal holda psixolog bilan, chunki bizning muammolarimiz har doim ham bizga ko’rinmaydi.

Har qanday oilada tug’ilgan odam mas’uliyatni o’z zimmasiga olishni, yutuqlarini nishonlashni va ular bilan faxrlanishni, muammolari bilan ishlashni va qaror qabul qilishni o’rgansa, hayoti yaxshilanadi.

Kommentlar: 69 komment. 69 ta kommentdan so'nggi 10 tasini ko'ryapsiz
  1. Тимур

    Заставляет задуматься

  2. Bekorga etishmaydi, boylikda tug’ilgan bolalar, baxtliroq bo’lishadi deb

  3. Bolam shunday bo’lib qolmasin sad

  4. Hammamiz travmalar blan kotta buganmiz dib turi ezilgan

  5. Тимур

    Бу травмала устида ишлаш кере, психолог ердамида

  6. Psixologga pul bomasa, ozimiz harakat qiliwimiz kere

  7. Тимур

    Гапиз тури

  8. Aziza qalaysiz yaxshimisiz ha toʻgʻri aytasiz gapizga qoshilaman smile

  9. Rahmat, uzizzi fikriz qanaqa? Kambag’al yawaw hayotda qiyin4ili berarmikan?

  10. Boy oilada katta bo’lgan bola, hozir ham boy

  11. Bundan qanday qutilish mumkin?

  12. Psixologga murojaat qilib kurin

  13. Тимур

    Охирида езилган

  14. Assalom alaykum Aziza ha albatta qiyin kambagʻalikda yashash lekin bu hayot nima ham qilish mumkin lekin kambagʻalikda ham inson ancha saboq olishi va topgan pulini kerakli narsaga sarflash kerak ekanini ham biladi lekin kambagʻalikda yashab toʻgʻri xulosa chiqarib ish qilishni oʻrganadi chunki u biron narsaga erishguncha hayot unga dars beradi qiyinchiliklarni bosib oʻtib ancha aqliy boʻladi hamma narsani oʻylab qiladi aytadiyu ogʻzi kuygan qattiqni puflab ichadi deb bir xato qiladi ikkinchisida zarar boʻlishini bilsa keyin shuni qilmiydi va ancha hayot oʻnqir choʻnqir joylarida toʻgʻri xulosaga kelib ish tutadi va u ham ancha natijaga erishadi boylar esa shunchaki tez ishlarini bajaradi lekin mehnat bilan topilgan non qadrli va isrofgarchiliksiz isteʼmol qilinadi bu degani u har bir nematni qadriga yetadi har bir narsaning smile

  15. Тимур

    Гулли, жуда зур езас дэ, хар доим мазза килиб укиман

  16. Kattakon raxmat Temur aka smile

  17. Fikriz u4un katta raxmat dugonajonim heart kiss

  18. Hoʻoʻoʻoʻoʻoʻp sizga ham rahmat Goʻzalim Azizam oʻzimi dugoshim kiss

  19. heart Salom alaykum! Kuningz yaxwi utsin heart

  20. Assalom alaykum Hammaga Aziza qalaysiz yaxshimisiz Xayrli kun smile

  21. Тимур

    Салом хаммага! Яхшимисизлар?

  22. Assalom alaykum Temur aka qalaysizlar men yaxshiman rahmat oʻzizchi

  23. Тимур

    Рахмат, ишдаман, узизчи?

  24. Ha menda ham shu uy ishlari qishloqda boshqa nima ham boʻlardi laugh

  25. Тимур

    Кайси кишлода яшис?

  26. Koʻshkoʻpir tumanida

  27. Тимур

    Сув, свет газ боми?

  28. Suv bor svet bor lekin gaz yoʻq gaz balonidan foydalanamiz smile

  29. Тимур

    Эхтиет булила, жуда опасный нарса балонни

  30. Assalom alaykum Temur aka qalaysiz ha rahmat lekin uyda har doim gaz baloni tugasa qiz bola bola turib oʻzim alishtirib yuraman avvalari bilmasdim oʻrganganimdan keyin faqat menga topshirib qoʻyishdi qattan ham oʻrgandim oʻzi deyman bazida rofl

  31. Ogir buladiku balon?

  32. Shu nima qilay eshikni yoniga bir amallab oboraman u yoqa sur bu yoqa sur qilib qolgani uydagilarini ishi boshqasini olib kelish rofl

  33. laugh uzizzi qiynab quymen, hammada qiwloda gaz yomi?

  34. Faqatgina bizi qishloqda yoʻq boshqa qishloqlarda gaz bor

  35. Hamma quwnila yigilib hokimga yozmadilami? Gaz qib beriwsin

  36. Eyyyyy bizni odamlarda insoniylik yoʻq afsuski faqat gap gʻiybat boʻlsa boʻldi birgalikda degan gap ularni lugʻatida yoʻq sad

  37. Har kim oʻzi bilan ovora unaqa tema oʻrtaga tashlansa afsuski smile

  38. sad sad sad Qiwda qiynaliwadiku uzlari, bir wuni uylawmidimi?

  39. Eyyyyy oʻzlarini insonlarni oʻylaydimi bu insonlar mayli nima ham derdim bari oʻzlaridan smile

  40. Endi qiynalib yawawdan kura dimande, mayli

  41. Ha rahmat lekin bu meni qoʻlimdamas agar menga dunyoni ishonib topshirishsa ehhe bu dunyoni nima qilmaagan boʻlardim yer yuzada bitta qishloq qolmasdi aniq rofl yaxshi ham meni qoʻlimdamas boʻlmasa aniq birinchi oʻrinda doʻkonlarda narsa qolmasdi meni uyim aniq dukonga oʻxshardi aniq bilaman agar dunyoni boshqarishni menga topshirishsa lekin eng birinchi orzularimni roʻyobga chiqarardim rofl

  42. Qaysi orzuizzi?

  43. Eng kattasi Ota-onamning Hajga yuborish

  44. Albatta niyatizga yetas, bilaman heart

  45. Amin smile aytkanis kelsin Aziza qalaysiz yaxshimisiz

  46. Rahmat, uziz qalesiz? Yaxwimisz? Nima yangilila?

  47. Menda tinchlik oʻzizda nima yangiliklar

  48. Salom alaykum kiss yaxwimisz? Manda hammasi yaxwi, juma muborak busin heart

  49. Assalomu alaykum Hammaga Hammani Juma ayyomi bilan tabriklayman Allah kuningizni barakatli Yaxshi amalrga boy qilsin omad baxt sogʻlik har doim sizga yor boʻlsin yuzingizdan kulgu qalbingizdan mehr arimasin Qadrli Qadri baland Doʻstlarim va Dugonam Azizam qalaysiz sizga ham Juma ayyomi muborak boʻlsin Allah kuningizni xayrli barakali yaxshi amallarga boy qilsin omad baxt sogʻlik yuzingizdan kulgu qalbingizdan mehr arimasin

  50. Kotta rahmat, birga busin! Yaxwimisz? Kuniz yaxwi utvottimi?

  51. Тимур

    Яхшилаб дам олила

  52. Assalomu alaykum Aziza Temur aka qalaysizlar Aziza ha yaxshi rahmat oʻzizchi ❤

  53. Rahmat, uzizda Nima gapla? Tinchmi?

  54. Assalomu alaykum Hammaga qalaysizlar Aziza rahmat Alhamdulillah yaxshiman

  55. Manzura

    Qashshoq odam, qashshoq bo’lib o’ladi

  56. Yoʻq aksincha unaqa insonlar hayot qadrini sizdan yaxshi biladi va katta muvaffaqiyatga erishadi hayot ularga katta dars beradi asosan milionerlar avval kambagʻal boʻlib keyin boyib ketadi Allah beraman desa hatto kutmagan joyidan boylik yomgʻirday yogʻilib kelaveradi muhimi ishonch va oldinga qoʻyilgan maqsad aniq boʻlsa bas Manzura opamisiz yoki singilmi bilmadim ❤ nima sizningcha men kambagʻalman qoʻlimdan hech nima kemaydi deb umri oʻtirib yuborsinmi shunaqa demoqchimisiz yoʻq aksincha shunaqa insoni koʻrganda siz mativatsiya beruvchi oʻziga ishonchi koʻpayishi uchun toʻgʻri maslahat berishiz kerak toki u sizni aytgan gapiz orqali harakat qilib sizni duo qilib yursin har doim sizni eslashi uchun oʻsha payti oʻsha inson aytgan gapi va ishonchim orqali Allah xoxladi men shularni alfabet kiritdim deb faxrlanib yurishi uchun meni fikrim shunaqa men ham birovga biror foydam tegsa juda xursand boʻlaman oddiygina narsa orqali men juda baxtli boʻlaman ☺️ va insonlarga undanda koʻproq yaxshilik qilgin keladi va albatta bu ham Allahning izni bilan amalga oshadi inshaalloh

  57. Manzura

    Qashshoq bo’lib boy bo’lib ketgan odamlar juda kam, siz aytayotganlarni asosiy qismi o’rtacha oilada katta bo’lishgan

  58. Ha toʻgʻri

  59. Gulli juda zur qilib yozibsiz heart

  60. Assalom Alaykum qalaysiz yaxshimisiz Xayrli kech Azizam

  61. Salom alaykum! Uziz yaxwimisz? Tin4misiz?

  62. Yaxshi rahmat Allahga shukr yaxshiman oʻziz yaxshimisiz

  63. Rahmat, ku4alayam sovidi mana smile Qiwam yaqinlawvotti

  64. Ha havo sovuq boʻla boshladi lekin shunda ham yaxshi bizda noyabr kelsa kurtkalarga oʻtardik lekin dekabr kelyapti hali kiymadik kurtka ishqilib sovuq juda qattiq boʻlmasa boʻldi keyin

  65. Uwade, mawnaqa qiwdayam kundizi +20 busin

  66. Amin qaniydi lekin har faslni oʻrnida boʻlgani yaxshi qishni ham sovuqini zavqi bor qori bor yomgʻiri bor smile

  67. Ha yaxwigina qor yogib bersa edi

Komment qoldirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

Nima qidiramiz? Masalan,Inson

Social