Olimlar suyuq suv mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan 29 ta ekzoplanetani o‘rgandi.
Koinotning nihoyatda ulkan miqyoslari odamni beixtiyor bir fikrga olib keladi: ehtimol, Yer aholisi koinotda yolg‘iz emas. Ammo uzoq olamlardan aynan nimani izlash kerak — fantastik filmlardagi kabi aqlli kosmik mavjudotlarnimi yoki oddiygina mikroorganizmlarnimi? AQShdagi Shimoliy Arizona universiteti olimlari aynan shu savolga javob izlashdi.
Odatda astrobiologlar sayyoraning yoshi asosiy rol o‘ynaydi, deb hisoblaydi: sayyora qanchalik qadimiy bo‘lsa, unda hayotning rivojlanishi uchun shunchalik ko‘p vaqt bo‘lgan. Biroq yangi tadqiqot mualliflari masala yillarda emas, deb hisoblaydi.
Ularning nazariyasi fotosintez uchun mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan resurslarga asoslangan. Yerda iliq va nam hududlarda biomassa hamda biologik xilma-xillik quruq va sovuq cho‘llarga qaraganda ancha yuqori. Shu nuqtai nazardan qaraganda, hayot mavjud bo‘lishi ehtimoli eng yuqori bo‘lgan nomzodlar galaktikamizdagi eng ko‘p uchraydigan yulduzlar — qizil mittilar atrofida aylanadi.
Garchi bu osmon jismlari Yerdan ancha qadimiy bo‘lsa-da, ular kamroq yorug‘lik oladi. Bundan tashqari, ko‘pincha ular gelgitli qamrov holatida bo‘ladi. Shu sababli sayyora o‘z yulduziga doimo faqat bir tomoni bilan qarab turadi.
Tadqiqotchilar yaqin atrofimizdagi, nazariy jihatdan suyuq suv mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan 29 ta ekzoplanetani o‘rgandi. Ular orasida mashhur TRAPPIST-1e ham bor. U bizdan taxminan 40 yorug‘lik yili uzoqlikda joylashgan va hayot izlash uchun eng istiqbolli hududlardan biri hisoblanadi.
Olimlar yorug‘lik miqdori, yog‘ingarchilik va harorat rejimini hisobga oladigan iqlim xaritalaridan foydalanib, potensial uglerod miqdorini hisoblab chiqdi. Ularning umumiy bahosi murakkab o‘lchovlarga asoslangan. Ammo oddiy qilib aytganda, Yer sayyorasidan milliardlab yillar qadimiyroq bo‘lishiga qaramay, TRAPPIST-1e nazariy jihatdan Yerdagi bog‘langan uglerod zaxirasining atigi 21 foiziga ega bo‘lishi mumkin.
Biz TRAPPIST-1e evolyutsiyaning hozircha faqat mikroblar bosqichida bo‘lishi mumkin, deb taxmin qilamiz. Bu Yerda hayot erishgan bosqichdan sezilarli darajada ortda qolish demakdir.
Kemeron Xrabak
Tadqiqot hammuallifi
Shunga qaramay, o‘rganilgan ayrim olamlar tezroq rivojlanayotgan bo‘lishi mumkin. Kamida uchta sayyora Yer tarixidagi dinozavrlar yashagan mezozoy davridagi sharoitlarga mos keladigan darajada ko‘p o‘simlik uglerodini saqlashi mumkin.
Mualliflar o‘z metodikasi ekzoplanetalarni tahlil qilishning faqat bitta usuli ekanini ta’kidlaydi. Biroq muammoga noodatiy nuqtai nazardan qarash koinotdagi qo‘shnilarimizni aniqlashga yordam berishi mumkin.
«Kim oldinda? Aynan shu jumboqni biz miqdoriy usullar yordamida yechishga harakat qilyapmiz», — deya xulosa qildi tadqiqot hammuallifi va informatika mutaxassisi Maykl Govanlok.
40 yorug‘lik yili degani o‘zi miyaga sig‘maydi biz hali Oyga zo‘rg‘a boramiz, ular esa boshqa sayyoradan hayot qidiryapti.
TRAPPIST-1e haqida oldin ham o‘qigandim. Shu sayyorani kuzatishsa juda qiziq bo‘lardi.
Balki hayot bordir, faqat biz uni o‘zimiz tasavvur qilgan shaklda izlayotgandirmiz.
Eng qiziq joyi — sayyora Yerдан milliardlab yil eski bo‘lsa ham rivojlanish darajasi past bo‘lishi mumkin ekan.
Demak sayyoraning yoshi hamma narsani hal qilmas ekan-da.
Koinot shunchalik katta bo‘lsa, “faqat biz bormiz” deyish ham biroz g‘alati
Mikroorganizmlar topilsa ham tarixiy voqea bo‘lardi. Hamma birdan alien kutyapti
Fotosintez va uglerod masalasi juda qiziq ekan, oddiy qilib tushuntirilgani yaxshi bo‘libdi.
Balki hayot bor, lekin hali evolyutsiyaning boshida. Shunaqa bo‘lsa, biz uni qanday topamiz?
29 ta sayyorani o‘rganishgan ekan, lekin koinotda qancha sayyora borligini hisobga olsak bu juda kichkina raqam.
Menimcha, hali ko‘p narsani bilmaymiz. Koinot haqida odamzod biladigan narsa juda kam.
Bir kuni boshqa sayyorada oddiy bakteriya topilsa ham internet portlab ketadi
“Nega alien topmadik?” deb o‘ylashdan oldin 40 yorug‘lik yili masofani tushunib olish kerak
Balki ular ham bizni izlayotgandir, faqat signalimiz hali yetib bormagandir.
Ilm-fan rivojlansa, kelajakda ancha qiziq kashfiyotlar bo‘lishi aniq.
Menga eng qiziq bo‘lgani — iliq va nam joylarda hayot ko‘proq rivojlanishi haqidagi taqqoslash.
Demak, sayyoraning yoshi emas, sharoiti muhimroq bo‘lishi mumkin. Koinot haqidagi maqolalarni o‘qisam, Yerning qanchalik kichkina ekanini yana bir marta his qilaman.
21 foiz uglerod degani nimani anglatishini hamma tushunavermaydi, lekin baribir juda qiziq natija.
Olimlar “hayot bor” demayapti, faqat qanday sharoit bo‘lishi mumkinligini hisoblashyapti. Farq katta.
Bizga hozircha alien emas, yaxshi teleskop kerak shekilli
Balki boshqa sayyorada hayot bordir, lekin u hali bir hujayrali organizm darajasidadir. Juda qiziq tasavvur.
Dinozavrlar davridagi sharoitga o‘xshash sayyoralar borligi ham hayratlanarli. Bir kuni “hayot topildi” degan xabar chiqsa, birinchi bo‘lib Fazo yozsa kerak
Menimcha, odamlar boshqa sayyoradan darrov aqlli mavjudot kutyapti. Oddiy bakteriya topishning o‘zi yetarlicha katta yangilik.
Koinotda masofalar juda katta. Balki muammo hayotning yo‘qligida emas, masofada. 40 yorug‘lik yili… shu raqamni o‘qib ham boshim aylanib ketdi
Ilm-fan juda qiziq. Sayyoradagi uglerod miqdoridan uning hayotga mosligini taxmin qilishyapti. Men oldin sayyora eski bo‘lsa, hayot ham rivojlangan bo‘ladi deb o‘ylardim. Demak, “eski sayyora = rivojlangan hayot” degan formula ishlamas ekan.
Balki biz noto‘g‘ri narsani qidirayotgandirmiz? Hayot faqat Yerda qanday bo‘lsa, shunday bo‘lishi shart emas-ku.
Tadqiqotning o‘zi qiziq, lekin 29 ta sayyora asosida katta xulosa qilishga hali erta deb o‘ylayman. Shunga qaramay, kosmosni o‘rganishning o‘zi juda katta ish.
“Kim oldinda?” degan savol juda qiziq chiqibdi. Balki biz emasdir Agar boshqa sayyoradagi hayot hali mikroblar bosqichida bo‘lsa, ularni topish juda qiyin bo‘lsa kerak.
Koinot haqidagi maqolalar odamni bir oz o‘ylantirib qo‘yadi: biz aslida qanchalik kichikmiz.
Hali Yerda okeanlarning tubini to‘liq o‘rganmaganmiz, boshqa sayyoralardan hayot izlayapmiz
Lekin baribir bu tadqiqotlar kerak. Biror kun natijasi juda katta kashfiyotga olib kelishi mumkin.
Menimcha, eng katta savol “hayot bormi?” emas, “hayot qanday shaklda bo‘lishi mumkin?” degani.
TRAPPIST-1e nomi o‘zi fantastik film nomiga o‘xshaydi Sayyora Yerдан milliardlab yil eski bo‘lib, baribir mikroblar bosqichida bo‘lishi mumkinligi juda qiziq.
Balki hayot rivojlanishi uchun biz o‘ylagandan ham ko‘proq narsa kerakdir.
Men kosmos mavzusini yaxshi ko‘raman. Shunaqa maqolalarni ko‘proq chiqarishsa yaxshi bo‘lardi.
Alien topilmasa ham, boshqa sayyoralarning iqlimini o‘rganishning o‘zi juda katta ilmiy ish.
Bir kuni olimlar haqiqatan ham boshqa sayyoradan tirik organizm topib qolsa, tasavvur qiling
Hozircha “alien yo‘q” deb ham, “bor” deb ham aniq aytib bo‘lmaydi. Hali dalil yetarli emas.
29 ta sayyora juda ko‘pdek tuyuladi, lekin koinot bilan solishtirganda hech narsa emas.
Menimcha, kelajakdagi teleskoplar biz bilmagan narsalarni juda ko‘p ochib beradi.
Menga qiziq boldi