Moliyaviy xavfsizlik yostig‘i haqiqatan ham qiyin vaziyatlarda yordam berishi uchun uning miqdorini belgilashda bir nechta muhim mezonlarni hisobga olish kerak.
Moliyaviy xavfsizlik yostig‘i — bu kutilmagan holatlar uchun ajratib qo‘yiladigan shaxsiy pul zaxirasi. U inson to‘satdan ishsiz qolsa, kasal bo‘lib qolsa yoki zudlik bilan boshqa joyga ko‘chishga majbur bo‘lsa, asqotadi. Shunda zarur mablag‘ni jamg‘armadan olib ishlatish va eng oddiy ehtiyojlardan ham voz kechib yashamaslik mumkin bo‘ladi.
Eng muhim savol esa doim bir xil: moliyaviy xavfsizlik yostig‘i qancha bo‘lishi kerak?
Odatda, 3 oydan 12 oygacha bo‘lgan ish haqi miqdorida pul zaxirasiga ega bo‘lish tavsiya etiladi. Ammo bu juda katta farq. Masalan, oyiga 8,5 million so‘m daromad oladigan inson uchun bunday jamg‘arma 25,5 million so‘mdan 102 million so‘mgacha bo‘lishi mumkin.
Gap shundaki, siz uchun moliyaviy xavfsizlik yostig‘i qancha bo‘lishini hech kim aniq belgilab bera olmaydi. Chunki bu har bir insonning o‘ziga xos hayotiy sharoitlariga bog‘liq. Jamg‘arma miqdorini hisoblashda quyidagi yetti omilni inobatga olish kerak.
1. Oylik xarajatlar
Bu ro‘yxatdagi birinchi va eng muhim omil. Chunki moliyaviy xavfsizlik yostig‘ining miqdorini hisoblash uchun bir oyda qancha pul sarflashingizni bilishingiz kerak. Yaxshisi, xarajatlaringizni kamida ikki xil ko‘rinishda hisoblang.
Asosiy xarajatlar. Bular voz kechib bo‘lmaydigan zaruriy sarflar: oziq-ovqat, kommunal to‘lovlar, yo‘l haqi va boshqa kundalik ehtiyojlar.
Kengaytirilgan xarajatlar. Bunda asosiy ehtiyojlardan tashqari, o‘zingizga biroz ortiqcha qulayliklar yaratish va ko‘ngilochar mashg‘ulotlarga ham pul sarflash imkoniyati hisobga olinadi.
Daromadingizga qarab, ushbu ikki darajadan birini asos qilib olishingiz mumkin. Faqat zaruriy xarajatlarga tayanib jamg‘arma yig‘ish osonroq. Ammo kengaytirilgan xarajatlarni hisobga olgan zaxira sizga ko‘proq erkinlik beradi.
2. Yangi ish topish uchun ketadigan vaqt
Insonning qaysi sohada va qanday lavozimda ishlashi ishsiz qolgan taqdirda yangi ishni qanchalik tez topishiga ta’sir qiladi.
Masalan, IT mutaxassisi yoki qurilish sohasi xodimiga mehnat bozorida talab yuqori bo‘lishi mumkin. Shu sababli ular uzoq vaqt ishsiz qolmasligi ehtimoli bor. Tagalog tilidan tarjima qiladigan mutaxassis esa Filippin bilan savdo aloqalari kutilmaganda rivojlanib ketmasa, yangi ish topish uchun ko‘proq vaqt sarflashi mumkin.
Oddiy xodimga yangi ish topish rahbarlik lavozimidagi mutaxassisga qaraganda osonroq bo‘lishi mumkin. Sababi, oddiy xodimlar uchun vakansiyalar ko‘proq uchraydi. Shuningdek, 30 yoshli va tajribaga ega mutaxassis ish beruvchidan taklif olishda pensiya yoshiga yaqinlashgan xodim yoki universitetni endigina bitirgan yosh mutaxassisga qaraganda ayrim vaziyatlarda ustunroq bo‘lishi mumkin.
Demak, yangi ish topish uchun qancha ko‘p vaqt kerak bo‘lsa, moliyaviy xavfsizlik yostig‘i ham shuncha katta bo‘lishi lozim.
3. Daromadning barqarorligi
Agar pul muntazam kelib tursa va uning miqdorini oldindan ishonchli rejalashtirish mumkin bo‘lsa, moliyaviy zaxira nisbatan kichikroq bo‘lishi mumkin.
Ammo daromadi bir oy ko‘p, boshqa oy esa kam bo‘ladigan insonlar uchun vaziyat boshqacha. Masalan, frilanserlar, tadbirkorlar va mavsumiy ishchilar ba’zan shunchaki ish yurishmagan oy sababli ham pulsiz qolishlari mumkin.
Shuning uchun daromadingiz doimiy bo‘lmasa, moliyaviy xavfsizlik yostig‘ini shakllantirishga alohida e’tibor bering. Zaxira mablag‘i daromad kamaygan yoki vaqtincha to‘xtab qolgan davrda kundalik ehtiyojlaringizni qoplashga yordam beradi.
4. Pul topishning boshqa manbalari
Moliyaviy xavfsizlik yostig‘i — istalgan vaqtda foydalanish mumkin bo‘lgan, qo‘l ostingizda turishi kerak bo‘lgan puldir.
Biroq sizda boshqa mablag‘lar ham bo‘lishi mumkin. Masalan, uzoq muddatga investitsiya qilingan yoki boshqa maqsadlar uchun ajratilgan pulni darhol qaytarib olish qiyin bo‘lishi mumkin. Shunga qaramay, bunday mablag‘lar mavjud bo‘lsa, ularni ham umumiy moliyaviy holatingizni baholashda hisobga olish mumkin.
Boshqa moliyaviy manbalaringiz yetarli bo‘lsa, alohida saqlanadigan zaxira fondining miqdori kichikroq bo‘lishi mumkin. Bunda eng muhim jihat — zarurat tug‘ilganda pulga qanchalik tez va oson ega bo‘lishingizdir.
5. Inflyatsiya va narxlarning oshishi
Eng tajribali mutaxassis ham bir yildan keyin narxlar qanday bo‘lishini mutlaq aniqlik bilan oldindan ayta olmaydi. Ammo vaqt o‘tishi bilan narxlar oshishi mumkinligini hisobga olish zarur.
Shuning uchun moliyaviy xavfsizlik yostig‘ini shakllantirish bilan birga, uning miqdorini vaqti-vaqti bilan qayta ko‘rib chiqib, zarur bo‘lsa ko‘paytirib borish kerak.
Bugun bemalol yashash uchun yetarli bo‘lgan pul ertaga yoki bir necha oydan keyin hatto eng zarur xarajatlarni ham qoplamasligi mumkin. Oziq-ovqat, uy-joy, transport va kommunal xizmatlar narxi oshsa, avvalgi jamg‘armangizning xarid qobiliyati pasayadi.
Demak, moliyaviy xavfsizlik yostig‘i faqat yig‘ib qo‘yiladigan pul emas — u vaqt o‘tishi bilan sizning ehtiyojlaringizga mos ravishda yangilanib turishi kerak bo‘lgan zaxiradir.
6. Hayotdagi xavf-xatarlar
Kutilmagan vaziyatlar aynan oldindan bilib bo‘lmagani uchun xavfli. Bunday holat har kimning boshiga tushishi mumkin, ammo ularning yuz berish ehtimoli hammada bir xil emas.
Masalan, sog‘lom insonning davolanish uchun katta mablag‘ sarflash ehtimoli surunkali va kuchayib boradigan kasalligi bor odamnikiga qaraganda pastroq bo‘lishi mumkin.
Avtomobil egasiga avariya sodir bo‘lganidan keyin mashinasini ta’mirlash uchun pul kerak bo‘lishi mumkin. Piyoda yuradigan odamda esa aynan shu xarajat yuzaga kelmaydi.
Farzandi bo‘lmagan oilaga bola bilan bog‘liq barcha kutilmagan xarajatlarni hisobga olish shart emas. Ammo farzandli oila bunday ehtimollarni albatta inobatga olishi kerak.
Xuddi shuningdek, ota-onasi hali yosh va ishlayotgan insonning ularga moddiy yordam berish zarurati ota-onasi allaqachon nafaqaga chiqqan odamnikiga qaraganda kamroq bo‘lishi mumkin.
Bularning barchasi moliyaviy zaxira miqdoriga ta’sir qiladi. Hayotingizdagi ehtimoliy xavf-xatarlar qancha ko‘p bo‘lsa, bir nechta muammo bir vaqtning o‘zida yuzaga kelgan holat uchun ham moliyaviy xavfsizlik yostig‘ini shuncha kattaroq shakllantirish kerak.
7. Psixologik xotirjamlik
Bu subyektiv omil, ammo uning ahamiyati katta.
Agar siz uchun uch oylik emas, balki olti oylik xarajatlarni qoplay oladigan pul zaxirasiga ega bo‘lish xotirjamroq tuyulsa, aynan shunday miqdorni yig‘ishga intilishingiz mumkin.
Yetarli jamg‘armaga ega bo‘lish pul bilan bog‘liq doimiy xavotirni kamaytirishi mumkin. Natijada o‘zingizni xotirjamroq his qilasiz va kundalik hayotdan ko‘proq zavq olishingiz mumkin. Bunga qiyin vaziyatlar yuz berganda o‘zingizni himoyalash uchun oldindan choralar ko‘rganingizni bilish ham yordam beradi.
Moliyaviy xavfsizlik yostig‘i faqat hisob raqamidagi pul miqdori bilan o‘lchanmaydi. U sizga kutilmagan vaziyatlarda tanlov imkoniyatini ham beradi: shoshilinch qaror qabul qilmaslik, yangi ish izlashga vaqt ajratish yoki muammoni hal qilish uchun imkoniyat topish.
Shu sababli jamg‘arma miqdorini belgilashda nafaqat daromad va xarajatlaringizni, balki o‘zingizni qanchalik xotirjam his qilishingizni ham hisobga oling.
Maqola zor chiqibdi, ayniqsa pulni oldindan rejalash haqida gaplari yoqdi. Kopchilik faqat oylik tushishini kutadi
3 oylik zaxira yigish osonmas aka, oylikdan oylikkacha yetkazish ozi muammo
Lekin gap togri, kutilmagan vaziyatda qarz sorab yurmaslik uchun ozgina bolsa ham yigish kerak.
Men ham oxirgi payt pulni hisoblab ishlatishga harakat qilyapman. Oldin oy oxirida pul qayerga ketganini bilmasdim
Psixologik xotirjamlik degan joyi juda togri. Hisobda ozgina zaxira bolsa ham odam o’zini boshqacha his qiladi.
Faqat narxlar shu ketishda oshaversa, jamgarma ham yetmay qoladiganga oxshaydi
Nazariyada hammasi chiroyli, amalda esa kvartira, ovqat, transport. Qolgan pulni qanaqa yigamiz endi
Baribir daromadni oshirish kerak birinchi navbatda, faqat tejash bilan uzoqqa borish qiyin.
Menimcha, hech bolmasa 1 mln zaxira qilib qoyishdan boshlash kerak. Birdan 6 oylik pul yigaman desa odam tushkunlikka tushadi.
Ishdan ayrilib qolish hech kimni ogohlantirib kelmaydi. Shunaqa paytda zaxira borligi juda katta yordam.
Ota-onaga yordam berish masalasini ham hisobga olish kerakligi yoqdi. Hamma xarajat faqat ozimiz uchun emas.
Faqat pul yigaman deb hozirgi hayotni ham butunlay unutib qoymaslik kerak. Muvozanat zarur.
12 oylik zaxira degan joyiga kuldim Oylikning ozi 12 kungayam yetmay qoladigan paytlar bor.
Hazil bir taraf, lekin xarajatlarni yozib borish haqiqatan foydali. Men boshlaganimdan keyin keraksiz narsalarga qancha ketishini bildim.
Daromad notekis bolsa, zaxira juda kerak. Frilanser bolgan odam buni yaxshi tushunadi.
Menimcha, eng muhimi pulni qayerga sarflayotganingni bilish. Kop odam qancha topishini biladiyu, qancha sarflashini bilmaydi.
Maqola tushunarli yozilgan, moliya boyicha murakkab terminlar bilan boshni qotirmabdi
Lekin hamma odamning sharoiti har xil. Birovga 3 oylik yetadi, boshqasiga 6 oy ham kamlik qilishi mumkin.
Pul yigish kerakligini bilamiz, faqat maosh ham shunga mos bolsa edi
Men oldin hamma pulni kartada saqlardim, keyin sezmay ishlatib yuborardim. Endi alohida hisob ochdim.
Zaxira pulni keraksiz narsaga ishlatib yubormaslik ham katta masala ekan
Moliyaviy xavfsizlik degani faqat boylar uchun emas ekan. Ozgina daromad bilan ham sekin boshlasa boladi.
Ish topish uchun ketadigan vaqt degan fikr yoqdi. Hamma kasbda ish bir xil tezlikda topilmaydi.
Faqat ozini boshqalar bilan solishtirib, men kam yigdim deb siqilish kerakmas. Har kim oz sharoitidan kelib chiqadi.
Menimcha, eng katta xato barcha pulni bitta joyga sarflab yuborish. Kutilmagan xarajat chiqsa tamom.
Odamlar yangi telefon olishga pul topadi, lekin zaxira yigishga kelganda bahona kop
Lekin bazi oilalarda rostdan ham ortiqcha pul qolmaydi. Shuning uchun buni hammani dangasa deb baholash notogri.
Narxlar oshishini hisobga olish kerak degani juda muhim. Bir yil oldingi pul bilan bugun bir xil yashab bolmaydi.
Men ham ozimga kichkina maqsad qoydim: har oy imkonim yetganicha alohida pul ajrataman.
Zaxira borligi odamga erkinlik beradi. Yoqmagan ishda faqat pul uchun qolib ketmaslik ham mumkin.
Bularni maktabda ham orgatish kerak aslida. Pulni boshqarishni bilmasang kop topganing bilan ham yetmaydi.
Faqat tejash deb hamma narsadan voz kechish ham togri emas. Yashash kerak, jamgarish ham kerak.