Do‘stlikdagi rashk: nega biz yaqin insonimizga boshqasi o‘rinbosar bo‘lishidan qo‘rqamiz?

Go‘yoki dugonangiz avvalgidek ko‘p gaplashmay qo‘ydi, tez-tez yo‘qolib qoladi va boshqalar bilan ko‘proq vaqt o‘tkazadi. Bunday vaziyatda dugonangizni rashk qilish normal holatmi? Uni butunlay yo‘qotib qo‘ymasdan, bu davrni qanday yengib o‘tish mumkin?

Eng yaqin dugonangizning sizdan boshqa do‘stlari ham borligini bilib qolish haqidagi hazillar ijtimoiy tarmoqlarda allaqachon memlar va kulgili videolarga aylangan. Ammo bu hazillar ortida ko‘pchiligimizga tanish bo‘lgan jiddiy muammo — rashk yashiringan.

Rashk faqat romantik munosabatlarda paydo bo‘ladi, deb o‘ylash xato. Buning uchun kimnidir xiyonatda gumon qilish shart emas.

Do‘stlikdagi rashk haqida gapirish qiyin. Chunki ko‘pincha munosabatlarning hech bir tomoni belgilangan chegaralarni yoki qoidalarni buzmaydi. Axir do‘stlik munosabatlari odatda qat’iy talablar va faqat bir-biriga tegishli bo‘lishni nazarda tutmaydi.

Shunga qaramay, qalbingizda tushunarsiz sog‘inch va ranjish paydo bo‘lishi mumkin. Go‘yoki sizni sezdirmasdan boshqa birov bilan almashtirishgandek tuyuladi. Eng yaqin dugonangiz yigit topadi, do‘stingiz hamkasblari bilan yaqinlashadi yoki avvalgi davrangiz tobora ko‘proq sizsiz uchrashadigan bo‘ladi.

Aslida, bu tuyg‘u qanday ichki ehtiyoj haqida signal beradi? Uni har doim bostirish kerakmi? Keling, birgalikda tushunishga harakat qilamiz.

Do‘stlikdagi rashk haqida bilishingiz kerak bo‘lgan barcha narsa

Rashkning ta’rifi munosabatlar turiga qarab o‘zgarmaydi. Bu — siz uchun muhim bo‘lgan aloqaga xavf tug‘ilayotgandek tuyulganda paydo bo‘ladigan og‘riqli hissiy reaksiya.

Ammo do‘stlikda rashk faqat munosabatlaringizga uchinchi odam qo‘shilganda paydo bo‘lmaydi. Ko‘pincha bu tuyg‘u siz uchun qadrli insonning hayotidagi alohida o‘rningizni yo‘qotayotgandek his qilganingizda yuzaga keladi.

Masalan, do‘stingiz sizga avvalgidan kamroq e’tibor bera boshlaydi, suhbatlashish uchun vaqt topishga urinmaydi, shaxsiy kechinmalari bilan bo‘lishmaydi yoki ikkingizga xos kichik an’analar va odatlarni unutadi.

Ko‘pincha bu hissiyot hasad bilan adashtiriladi. Buning asosiy sababi — do‘stimiz hayotidagi yangiliklar bizda salbiy his-tuyg‘ular uyg‘otayotganini tan olishni istamasligimiz.

Agar dugonangizning mashhur yoki o‘ziga xos insonlar davrasiga qo‘shilgani, qiziqarli va yaxshi maoshli yangi ish topgani yoki boshqalarning e’tiborini ko‘proq jalb qila boshlagani sizni asabiylashtirsa, ehtimol, uning muvaffaqiyatidan chin dildan quvonish sizga qiyin bo‘layotgandir.

Rashk esa boshqa savolni tug‘diradi: do‘stimning hayoti keskin o‘zgarayotgan bo‘lsa, biz avvalgidek yaqin bo‘lib qolamizmi?

Aynan shu muammoga duch kelganingizni turli hissiyotlar orqali anglashingiz mumkin. Rashk qilayotgan do‘st ranjiydi, xafa bo‘ladi, xavotirga tushadi va o‘ziga nisbatan ishonchini yo‘qota boshlaydi. U o‘zini istalgan paytda boshqasi bilan almashtirish mumkin, deb hisoblaydi.

Ba’zan esa inson tabiatiga xos ravishda bu xavotirlarning bir qismi tasavvurimiz mahsuli bo‘lishi mumkin. Hayotimizda hech qanday aniq sabab bo‘lmasa ham, ruhiy holatimiz yomonlashadigan davrlar bo‘lishini unutmaslik kerak.

Ba’zan rashk allaqachon sodir bo‘lgan o‘zgarishlarga javoban paydo bo‘ladi. Shunday vaziyatlarda ochiq va samimiy suhbatlashmasdan muammoni hal qilib bo‘lmasligi ayonlashadi.

Nega biz do‘stlarimizni rashk qilamiz?

Romantik munosabatlardagi rashk kabi, do‘stlikdagi rashkning sabablarini ham avvalo o‘zimizdan izlashimiz kerak. Bu o‘zimizni sodir bo‘lgan yoki sodir bo‘lmagan barcha narsalarda ayblash degani emas. Gap hislarimizning asl sababini tushunish haqida bormoqda.

Do‘stlik, eng avvalo, sadoqat va mehrga asoslanadi. Ijtimoiy mavjudotlar sifatida biz uchun ulkan va ba’zan shafqatsiz dunyoda xato qilishdan yoki kulgili ko‘rinib qolishdan qo‘rqmaydigan xavfsiz makonimiz borligini bilish juda muhim.

Muloqotsiz insonning ruhi tushkunlashadi, hatto depressiv holatlarga tushib qolishi ham mumkin. Shu sababli TikTokda butun umri davomida hech kimning eng yaqin do‘sti bo‘la olmaganini tan oladigan odamlar haqidagi videolar ko‘pchilikda hayrat va achinish uyg‘otadi. Axir, yaqin do‘stsiz qanday yashash mumkin?

Dugonamizning e’tibori boshqa insonga yoki mashg‘ulotga qaratilganini sezganimizda, buni xiyonatdek qabul qilishimiz mumkin. Go‘yoki biz unga bo‘lgan mehrimiz va sadoqatimizni saqlab kelayotgan bo‘lamiz-u, u esa bu rishtani buzishga ruxsat berayotgandek tuyuladi. Bizga bu adolatsizlikdek ko‘rinadi.

Uzoq yillik do‘stlik hayotimizdagi tayanchga aylanadi. O‘zimizni kerakli va qadrli his qiladigan qiziqishlarimiz hamda muhitlarimiz qancha kam bo‘lsa, muayyan munosabatlarga shuncha ko‘p kuch va hissiyot sarflashimiz mumkin.

Shu bilan birga, inson o‘zini kerakli his qiladigan muhitlar soni ko‘payganida ham, muayyan bir odamga bo‘lgan bog‘liqlik darajasi o‘zgarmasligi mumkinligini ta’kidlash lozim.

Shuning uchun odatiy hayot tartibining har qanday buzilishi bizga tahdiddek tuyulishi mumkin. Chunki biz hayotimizdagi muhim tayanch va qo‘llab-quvvatlash manbai yo‘qolib qolishidan qo‘rqamiz.

Yana bir sabab — o‘zgarishlarga sog‘lom munosabat bildirishni bilmasligimiz.

Masalan, dugonangiz turmushga chiqdi, ilk bor ona bo‘ldi, yigitining do‘stlari bilan ko‘proq muloqot qila boshladi yoki haftasiga besh kun ishlanadigan yangi ishga kirdi. Bularning barchasi siz bilan uning munosabatlariga tabiiy ravishda ta’sir ko‘rsatadi.

Ammo munosabatlarning yangi shaklga o‘tishi yaqinlik yo‘qolganini, ishonch yoki mehr kamayganini anglatmaydi. Buni tushunish esa ba’zan juda qiyin.

Rashk ayrim hollarda birgalikda yangi kelajak qurish o‘rniga o‘tmishni saqlab qolishga urinishga aylanadi. Vaholanki, yangi sharoitda sizni avvalgidan ham iliqroq va mazmunliroq muloqot kutayotgan bo‘lishi mumkin.

Do‘stingizni rashk qilsangiz nima qilish kerak: hislarni bostirishmi yoki ochiq gaplashishmi?

Rashk hissining paydo bo‘lishi sizni yomon do‘st yoki yomon inson qilib qo‘ymaydi. Bunday hisni boshdan kechirish tabiiy. Ammo uni e’tiborsiz qoldirib, o‘z holiga tashlab qo‘ymaslik muhim. Aks holda, o‘zingiz juda qadrlaydigan insonni butunlay yo‘qotib qo‘yishingiz mumkin.

Avvalo, rashk qilayotganingizni tan oling. Keyin bu tuyg‘u sizni noto‘g‘ri harakatlarga undagan-undamaganini tahlil qiling.

Masalan:

• Do‘stingizdan siz bilan boshqa insonlardan birini tanlashni talab qila boshladingizmi?
• Dugonangizning yonida bo‘lgani uchungina notanish insonlarni kamsitdingizmi?
• Uni ataylab sinab ko‘rishga urindingizmi?
• O‘zingizni aybdor his qilishga majburladingizmi?
• Ichingizda ranjish saqlab, ataylab sovuq muomala qildingizmi yoki bir kun davomida xabarlarga javob bermadingizmi?

Bularning barchasi rashk ta’sirida paydo bo‘ladigan nosog‘lom xatti-harakatlar bo‘lishi mumkin.

Keyin aynan nimani sog‘inayotganingizni tushunishga harakat qiling. Dugonangiz bilan tez-tez sayr qilishni xohlaysizmi? Ko‘proq yozishishni istaysizmi? Yoki do‘stingizning o‘zi ham siz bilan uchrashish va suhbatlashish uchun tashabbus ko‘rsatishini kutyapsizmi?

Shundan so‘ng eng muhim va muqarrar bosqich keladi — ochiq suhbat.

Qalbingizda nimalar borligini samimiy ayting va dugonangiz vaziyatni qanday ko‘rayotganini tinglang. Muammoni yashirish yoki uning ustini yopish emas, aynan shu yo‘l bilan uni hal qilish mumkin.

Biroq suhbat davomida dugonangizni ayblashga urinmang.

Balki, aslida xafa bo‘lishingiz uchun jiddiy sabab bo‘lmagandir. Yoki sizning samimiy e’tirofingiz dugonangizga o‘zi sezmagan holda sizga yetarlicha vaqt va e’tibor ajratmay qo‘yganini anglashga yordam berar.

Rashk do‘stlik o‘z umrini yashab bo‘lganidan darak beradimi?

Ba’zan rashk uzoq vaqtdan beri shakllanib kelayotgan uzoqlashuv jarayonidagi so‘nggi tomchiga aylanadi.

Har bir do‘stimiz biz bilan umr bo‘yi qolavermaydi. Ba’zan yo‘llarimiz shunchaki ajraladi. Bunda janjal ham, xafagarchilik ham bo‘lmasligi mumkin. Faqat bir-birimizdan juda farq qilib qolganimizni, yaqin munosabatlarni avvalgidek davom ettirish qiyinlashganini va endi har birimiz o‘z yo‘limizdan borishimiz kerakligini tushunamiz.

Ammo rashkning paydo bo‘lishi do‘stligingiz albatta tugaydi, degani emas.

Ba’zan orangizdagi masofa biringizning hayotdagi o‘zgarishlarga moslashishga urinayotgani bilan bog‘liq bo‘ladi. Odatda bunday davr bir necha oy davom etadi. Shundan so‘ng esa muloqot go‘yoki sehrli tayoqcha silkitilgandek yana iziga tushishi mumkin.

Muhimi, dugonangizni qanchalik qadrlashingizni unga eslatib turish va bu g‘alati tuyulishi mumkin bo‘lgan davrni birgalikda yengib o‘tishga jur’at topishdir.

Xayolingizda vaziyatni keragidan ortiq dramatiklashtirmang. Voqealarni imkon qadar xolis tahlil qilishga harakat qiling. O‘zingizni yaxshi va xavfsiz his qiladigan insonlarni qadrlang.

Chunki haqiqiy do‘stlik bir-birining hayotidagi yagona inson bo‘lishni talab qilmaydi. U o‘zgarishlarga qaramay, mehr, ishonch va samimiyatni saqlab qolishni o‘rganishdir.