Bugungi kunda 30–40 yosh oralig‘idagi ko‘plab millenniallar surunkali stress va doimiy charchoq sindromi bilan yashamoqda. Nega bu holat yuz bermoqda va undan qanday chiqish mumkin — shu haqida gaplashamiz.
Y avlodining faol va maqsadga intiluvchi qismi (katta shaharlarda yashovchi, karyera ortidan quvayotgan insonlar) hayotni juda katta tezlikda boshladi va o‘z oldiga haddan tashqari baland talablar qo‘ydi. Ishdagi KPI, maksimal samaradorlik, “Juda Muhim Loyiha” uchun qurbon qilingan dam olish kunlari — bularning barchasi yangi reallikni yaratdi. Endi og‘ir ish kunidan keyin uyga dam olish uchun ketish emas, balki ofisdagi “uyqu kapsulasi”da tunab qolish “zamonaviy muvaffaqiyat” belgisi hisoblanmoqda.
Zamonaviy dunyo bizga o‘z qoidalarini majburlab qo‘ymoqda. Ishdan tashqari ham millenniallar turli bosimlarga duch kelmoqda: sport bilan shug‘ullanish modasi, doim trend va yangiliklardan xabardor bo‘lish zarurati, san’at va madaniyatni tushunish majburiyati.
Bunday psixologik yuklamani hamma ham ko‘tara olmaydi. Shu sabab bugun ko‘p eshitamiz: muvaffaqiyatli megapolis aholisi bir kun kelib hammasini tashlab, tropik orollarga yoki qishloqqa ko‘chib ketmoqda. Xo‘sh, qanday qilib oddiy charchoqni to‘liq kuyib ketish — “burnout” darajasiga olib bormaslik mumkin? Zamonga mos yashash va “hammasini tashlab ketish” istagi orasida qanday muvozanat topiladi? Bu mavzuni biologiya fanlari doktori, MDU professori Vyacheslav Dubinin bilan birga tahlil qilamiz.
Kuchingizni to‘g‘ri taqsimlang
Oddiy eshitilishi mumkin, ammo inson hamma narsaga birdan ulgura olmaydi. Muhim loyiha ustida ishlayotgan paytda boshqa sohalardagi talablarni pasaytiring. Masalan, keskin ozish marafonlari yoki og‘ir jismoniy mashg‘ulotlardan vaqtincha voz keching.
Ko‘plab millenniallar muntazam sport orqali o‘zini “super inson”ga aylantirmoqchi bo‘ladi. Chunki so‘nggi yillarda OAV sport va karyera muvaffaqiyati o‘rtasidagi bog‘liqlikni faol targ‘ib qildi.
Oxirgi besh yil ichida Rossiyada yugurish madaniyati juda ommalashdi. Bu, albatta, yaxshi holat. Lekin yugurish faqat trendga aylangan ommaviy marafonlarda, kameralar qarshisida bo‘lishi shart emas. Ba’zan uy yonidagi bog‘da tinchgina yugurish ham yetarli — bu bir vaqtning o‘zida mindfulness va ichki xotirjamlik amaliyotiga aylanishi mumkin.
Qattiq cheklov va bosimlardan charchagan avlod endi sport va dietalardan ko‘ra yumshoq wellness-amaliyotlarga ko‘proq qiziqmoqda. G‘arbdagi millenniallar buning uchun daromadining uchdan bir qismini sarflamoqda. Yoga, meditatsiya, funksional ovqatlanish, tabiiy bioenergetiklar — bularning barchasi mashhurlashmoqda.
“Bo‘shashishga va tiklanishga yordam beradigan mashg‘ulotlarga vaqt ajrating. Sport zaliga borish o‘rniga aromaterapiyali massajga boring. Xobbi haqida ham unutmang — masalan, qo‘l mehnati bilan bog‘liq ijodiy mashg‘ulotlar. Men shaxsan origamini juda qadrlayman: u xotira va mayda motorikani ajoyib rivojlantiradi”, — deydi Vyacheslav Dubinin.
Axborot filtrlari o‘rnating
“Axborot bizga har tomondan hujum qilmoqda. Millenniallarning perfektsionizmi esa ularni hamma narsani bilish va trendda qolish uchun bu oqimga sho‘ng‘ishga majbur qiladi. Ammo bu imkonsiz. Axborot fastfudi esa stressga olib keladi.
‘Must have’ ro‘yxatlari — global afsona. Hamma narsadan xabardor bo‘lishning o‘zi imkonsiz. Internetdagi ma’lumot hajmi allaqachon insoniyat tarixidagi barcha axborot resurslaridan oshib ketdi va yana bir necha yil ichida o‘n baravar ko‘payadi.
Bu degani — hatto eng trenddagi kontentni ham kuzatib borish tobora qiyinlashadi. Bir kun kelib odam barcha gadjetlarini tashlab yuborib, ramziy ma’noda bo‘lsa ham “monastirga ketishni” xohlab qolishi mumkin.”
Axborot manbalarini cheklang: bitta ijtimoiy tarmoq, bitta messenjer, ish uchun korporativ aloqa va professional yangiliklarga obunalar yetarli bo‘lishi mumkin. Har bir yangi kitobni o‘qishga ham urinmang — tavsiyalar asosida sizni qiziqtirgan narsalarni tanlang.
“Axborot gigiyenasi tana va ovqat gigiyenasidan kam muhim emas. Nima iste’mol qilayotganingizni kuzating. Odamlar organizm uchun foydali mahsulotlarni ongli ravishda tanlayotgani kabi, axborotni ham ehtiyotkorlik bilan tanlash kerak. Chunki aynan u sizning kayfiyatingiz va ong holatingizni shakllantiradi”, — deya maslahat beradi Dubinin.
Javobgarlik bosimini kamaytiring
Bolalar psixologiyasi haqidagi ma’lumotlarning keng tarqalishi va tarbiyaga bo‘lgan yondashuvlarning o‘zgarishi Y avlodini “ideal ota-ona” bo‘lish missiyasiga undamoqda.
Millenniallar farzandlari uchun giperjavobgarlikni his qiladi. Ular bolalariga oldingi bir necha avlodni qo‘shgandanda ham ko‘proq vaqt, kuch va pul sarflamoqda.
Statistikaga ko‘ra, bugungi kunda karyera qilayotgan ona bolasi bilan o‘yinlarga 50 yil oldingi uy bekasidan uch baravar ko‘proq vaqt ajratadi — va baribir o‘zini yetarli emasdek his qiladi.
Millenniallar uchun ishda muvaffaqiyatli va yaxshi ota-ona bo‘lishning o‘zi kifoya emas — ular dunyoni ham yaxshiroq qilishni xohlaydi. Aynan Y avlodi ekologiya uchun eng faol kurashmoqda, chunki global ifloslanish davri ular ulg‘aygan paytga to‘g‘ri keldi.
Bundan tashqari, 30 yoshli megapolis aholisi trenddan ortda qolsa, o‘zini noqulay his qiladi: “hamma o‘qigan” kitobni o‘qimadi, mashhur tadbirga bormadi, yangi ilovani o‘rnatmadi yoki Yevropa muzeyiga tashrif buyurmadi.
Asl haqiqat shuki — perfektsionizm zararli. Muhim deb bilgan narsangiz tomon har kuni kichik qadam tashlang, lekin mukammallikni absurd darajaga olib bormang.
“Perfektsionizm ko‘pincha miyamizdagi tug‘ma liderlik dasturi bilan bog‘liq. Boshqalardan yaxshiroq bo‘lish hissi kuchli ijobiy emotsiyalar beradi. Ammo har doimgidek, hammasi me’yorida yaxshi. Agar maqsadga erishish uchun haddan tashqari ko‘p energiya sarflasangiz, hayotingizning boshqa tomonlari zarar ko‘radi”, — deydi Dubinin.
Energiya sarfi va tiklanish o‘rtasidagi balans
Qisqa muddatli stress foydali bo‘lishi mumkin. Agar u g‘alaba va qiyinchilikni yengish bilan tugasa, organizm ichki resurslarini faollashtiradi. Ammo doimiy, surunkali stress rejimida yashash juda zararli.
Stress tadqiqotlari asoschisi Hans Selye nazariyasiga ko‘ra, uzoq davom etgan stress organizmda ko‘plab fiziologik jarayonlarni buzadi va immun hamda endokrin kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin.
Muammo shundaki: siz sarflayotgan jismoniy, ruhiy va emotsional energiya organizm uyqu va dam orqali tiklashga ulguradigan energiyadan ko‘proq bo‘ladi.
Bir payt kelib inson shunchaki hayotdan zavq olishni to‘xtatadi. Psixologiyada bu holat “burnout” — emotsional va professional kuyib ketish deb ataladi.
Bunday vaziyatda javobgarlik bosimini kamaytirish, faoliyat va dam olishni navbatlashtirish hamda o‘z organizmiga g‘amxo‘rlik qilishni o‘rganish juda muhim.
Vyacheslav Dubinin fikricha, organizm va ayniqsa asab tizimi uchun eng katta yordam — bu ovqatlanishni to‘g‘rilash:
“Ratsioningizga modda almashinuvini yaxshilovchi, hujayralar holatini optimallashtiruvchi va asab tizimini qo‘llab-quvvatlovchi komponentlarni qo‘shing. Masalan: vitaminlar, yantar kislotasi (hujayra ichidagi energiya sintezining muhim omili), L-teanin. Ular kun davomida samaraliroq ishlash va surunkali charchoqni yengishga yordam beradi.”
Shuningdek, organizmning moslashuvchanligini qo‘llab-quvvatlaydigan va erkin radikallarga qarshi kurashuvchi C vitamini ham foydali.
Yana bir kuchli yordamchi — B guruhi vitaminlari. Ular stress, ortiqcha ovqatlanish, kamharakatlik, zararli odatlar (masalan, ijtimoiy tarmoqlarda soatlab “suzish”) va uyqusizlikdan charchagan asab hujayralarini tiklashga yordam beradi.
Tabiiy energetik va adaptogenlar — jenshen hamda xitoy limonnigi mevalarini ham unutmaslik kerak. Ularning samarasi ming yillar davomida sinovdan o‘tgan.
Juda to‘g‘ri yozilibdi, hozir hamma charchagan yuradi Ish, kredit, stress… dam olishga ham vaqt yo‘q.
Millennial avlodga osonmas, ayniqsa katta shaharda yashayotganlarga. Har kuni yugur-yugur
Men ham oxirgi payt o‘zimni doim holdan toygan his qilyapman. Maqola juda yaqin tegdi.
Odamlar Instagram’da hammasi zo‘r ko‘rinadi deb o‘ylaydi, aslida ichidan kuyib ketgan
To‘g‘risi, ba’zi joylari juda achchiq haqiqat ekan. Pul topamiz deb sog‘liqni yo‘qotyapmiz.
Hamma narsaga ulgurishga urinish — eng katta xato ekan Sekinroq yashashni o‘rganish kerak.
Rostdan ham bizning avlod doim yugurishda yuradi Dam olishni ham unutib qo‘yganmiz.
Telefonni o‘chirib bir kun yashab ko‘ringlar, bosh miya dam oladi Maqolani o‘qib o‘zimni ko‘rdim. Ishlaymiz, ishlaymiz, lekin baxt yo‘q
Hamma “successful” ko‘rinishga urinyapti, ichida esa stress…
Juda og‘riqli mavzu ekan Ayniqsa ayollar ham ish, ham uy, ham bola bilan charchab ketgan. Instagram sabab ko‘pchilik o‘zini boshqalar bilan solishtirib stressga tushyapti.
Men burnout bo‘lganman, juda yomon holat ekan Hech kimga tilamayman. Odamga ba’zan faqat tinchlik kerak, boshqa hech narsa emas…
O‘zimiz aybdormiz. Hamma narsaga ulguraman deb sog‘liqni yo‘qotyapmiz.
“24/7 ishlash moda” degan gapni kim chiqargan bo‘lsa ham noto‘g‘ri
Sport, biznes, kurs, networking… odam robot emas-ku axir. Juda foydali maqola bo‘libdi, ko‘pchilik o‘qishi kerak.
Rostini aytsam maqolani o‘qib o‘zimni ko‘rdim Doim charchoq, doim stress… millenniallar haqiqatan ham “dam olishni unutgan” avlod bo‘lib qolgan.
Hammasiga ijtimoiy tarmoqlar aybdor deb o‘ylayman. Hamma “ideal hayot” ko‘rsatadi, odam esa o‘zini yetarli emasdek his qiladi
“Doim produktiv bo‘lish kerak” degan trend odamni sindiradi. Oddiy yashash ham kerak-ku axir.
Maqola juda to‘g‘ri yozilibdi Ayniqsa burnout haqida. Ko‘pchilik buni oddiy charchoq deb yuradi.
Menimcha hozirgi yoshlar o‘zlari ham o‘ziga ortiqcha bosim qo‘yadi. Ham pul topish, ham sport, ham biznes, ham ideal oila… bunaqa bo‘ladimi o‘zi?
To‘g‘risi, ba’zi joylari biroz dramatizatsiya qilingandek tuyuldi. Oldingi avlod ham oson yashamagan.
Lekin “informatsion stress” degan gap 100% to‘g‘ri. Telefonni bir chetga qo‘ysang ham miyang tinchimaydi Oxiridagi maslahatlar foydali ekan. Vitamin, uyqu va dam olishni odamlar juda mensimaydi.
Men ham oxirgi paytda o‘zimni juda holdan toygan his qilyapman… maqola yurakka tegdi
Hammasiga “muvaffaqiyatli bo‘lish” poygasi sabab. Odam yashashni emas, boshqalarga ko‘rinishni o‘ylab qolgan.
Eng yomoni — odam dam olayotganda ham o‘zini aybdor his qiladi Bu juda achinarli holat.
Juda zo‘r maqola bo‘libdi ❤️ Ko‘pchilik o‘qib, o‘z sog‘lig‘i haqida o‘ylab qoladi deb umid qilaman.
Hozirgi kunda stress hamma joyda, afsus undan qochib bolmaydi