Olimlar ogohlantirmoqda: odamlar yildan-yilga kamroq gapirmoqda
So‘nggi yillarda insonlarning kundalik muloqoti sezilarli darajada kamayib bormoqda. Olimlar qariyb 15 yil davomida to‘plangan ma’lumotlarni tahlil qilib, qiziqarli xulosaga kelishdi: odamlar har yili o‘rtacha 338 ta so‘zga kamroq gapirmoqda.
Tadqiqotchilar 2005–2019-yillar oralig‘ida o‘tkazilgan 22 ta ilmiy tadqiqotni o‘rganib chiqishdi. Ularda taxminan 2,2 ming kishi ishtirok etgan.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki:
- 2007-yilda odamlar bir kunda o‘rtacha 16 mingga yaqin so‘z aytgan;
- 2019-yilga kelib bu ko‘rsatkich 12,7 ming so‘zgacha tushib ketgan.
Bu degani, har yili inson o‘rtacha 120 mingta so‘zni yo‘qotmoqda.
Qizig‘i shundaki, ushbu tadqiqotlar aslida odamlarning qancha gapirishini o‘lchash uchun o‘tkazilmagan. Ular ko‘krak bezi saratonidan keyingi tiklanish, ajrashuvdan so‘ng moslashish, meditatsiyaning ijtimoiy ta’siri va boshqa mavzularga bag‘ishlangan edi.
Ishtirokchilar esa ularning nutqi aynan shu maqsadda tahlil qilinishini bilishmagan va odatdagidek suhbatlashishgan.
Nega odamlar kamroq gapirmoqda?
Buning bir nechta sabablari bor.
Smartfonlar va messenjerlar sababli
Oddiy suhbatlar o‘rnini matnli xabarlar egallab bormoqda.
Bugungi kunda turli yoshdagi insonlar telefon qo‘ng‘iroqlaridan ko‘ra messenjerlarda yozishishni afzal ko‘rmoqda.
Albatta, messenjerlar orqali ham qo‘ng‘iroq qilish mumkin. Ammo hatto ovozli muloqotga ko‘proq o‘rgangan yoshi katta odamlar ham tobora ko‘proq yozishmaga o‘tmoqda.
Keksalar orasida ham gaplashish kamaygan, faqat bu pasayish unchalik keskin emas — yiliga taxminan 314 ta so‘zga.
Bundan tashqari, raqamli etiket ham o‘zgardi.
Avvallari qo‘ng‘iroq qilinadigan ko‘plab masalalar bugun oddiy xabar bilan hal qilinadi. Jamiyat asta-sekin yangi muloqot qoidalariga moslashmoqda.
Raqamlashtirish (digitalizatsiya) sababli
Ko‘plab kundalik vazifalarni bajarish uchun endi odamlar bilan gaplashish shart emas.
Masalan:
- o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatadigan kassalarda kassir bilan suhbatlashmaysiz;
- marketpleyslarda xarid qilayotganda sotuvchi bilan gaplashmaysiz;
- kontaktsiz yetkazib berishda kuryer bilan ham muloqot bo‘lmasligi mumkin;
- yo‘l so‘rashga hojat yo‘q, chunki xaritalar va navigatorlar bor.
Texnologiyalar qulaylik yaratmoqda, ammo shu bilan birga kundalik suhbatlar sonini ham kamaytirmoqda.
Jamiyatning atomlashuvi sababli
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) yolg‘izlik epidemiyasini jiddiy muammo deb hisoblaydi.
Bugungi kunda odamlar tez-tez ko‘chib yuradi, eski aloqalar uziladi va yangilarini topish har doim ham oson emas.
Qo‘shnilar bilan yaqin munosabatlar ham asta-sekin yo‘qolib bormoqda.
Bir paytlar 10–15 ta xonadon aholisi bir-birini yaxshi tanigan bo‘lsa, bugun 300 ta xonadonli turar joy majmuasida hamma bilan tanishib chiqish deyarli imkonsiz.
Masofadan ishlashning ommalashuvi va uyda turib foydalanish mumkin bo‘lgan ko‘ngilochar xizmatlarning ko‘payishi tufayli odamlar tashqariga kamroq chiqmoqda.
Natijada esa gaplashishga ehtiyoj ham kamaymoqda.
So‘zlarning kamayishi xavfli bo‘lishi mumkinmi?
Bu savolga bir xil javob yo‘q.
Agar texnologiyalar hayotni yengillashtirib, ortiqcha muloqotlarni kamaytirayotgan bo‘lsa, bunda ijobiy tomonlar ham bor.
Ammo agar kamroq gapirishimizning sababi yaqin insonlar bilan muloqotning qisqarishi bo‘lsa, bu muammo tug‘dirishi mumkin.
Chunki hissiy yaqinlik darajasi bo‘yicha hech narsa yuzma-yuz uchrashuvning o‘rnini bosa olmaydi.
Yolg‘izlik sog‘liq uchun xavfli
Inson o‘zini yolg‘iz va jamiyatdan uzilgan holda his qilsa, bu faqat kayfiyatga emas, sog‘liqqa ham ta’sir qiladi.
Miya bunday holatni uzoq vaqt ovqatsiz qolish kabi jiddiy tahdid sifatida qabul qiladi.
Natijada surunkali stress yuzaga keladi.
Surunkali stress esa:
- ruhiy salomatlikka zarar yetkazadi;
- jismoniy sog‘liqni yomonlashtiradi;
- xavotir va tushkunlikni kuchaytiradi;
- umumiy hayot sifatini pasaytiradi.
Salbiy oqibatlar xavfini qanday kamaytirish mumkin?
Global tendensiyani o‘zgartirish qiyin.
Bundan tashqari, shunchaki ko‘proq so‘z aytishning o‘zi foyda bermaydi. Gap so‘zlar sonida emas, muloqot sifatida.
Muhimi — yolg‘izlikka qarshi kurashish.
Masalan:
- qarindoshlar bilan faqat yozishib qolmasdan, vaqti-vaqti bilan qo‘ng‘iroq qilish;
- do‘stlar bilan uchrashuvlarni rejalashtirish;
- qo‘shnilar bilan salomlashish;
- qahvaxonadagi barista bilan qisqa suhbatlashish;
- it sayr qildirayotgan inson bilan bir necha og‘iz gaplashish.
Bunday kichik suhbatlar ham foyda beradi.
Ular:
- his-tuyg‘ularni yaxshiroq tushunishga;
- mimika va mikroifodalarni o‘qish qobiliyatini saqlashga;
- ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga;
- notanish odamlar bilan gaplashishdagi xavotirni kamaytirishga yordam beradi.
Xulosa
Texnologiyalar tufayli odamlar avvalgiga qaraganda kamroq gapirmoqda. Smartfonlar, messenjerlar, raqamlashtirish va yolg‘izlikning kuchayishi kundalik muloqot hajmini sezilarli darajada kamaytirdi.
Biroq muammo so‘zlar sonida emas. Asosiy xavf — yaqin insonlar bilan jonli muloqotning yo‘qolishi.
Shuning uchun ba’zan telefonni bir chetga qo‘yib, yaqinlaringizga qo‘ng‘iroq qilish, do‘stlaringiz bilan uchrashish yoki oddiygina kim bilandir samimiy suhbat qurish foydadan xoli bo‘lmaydi. Ba’zan bir nechta samimiy so‘z minglab yozilgan xabarlardan qimmatroq bo‘lishi mumkin. 💬❤️
Juda qiziq maqola ekan. Rostdan ham oldingidek uzoq suhbatlar deyarli qolmadi.
O‘zim ham ko‘p hollarda qo‘ng‘iroq qilish o‘rniga xabar yozishni afzal ko‘raman. Ba’zida bu qulayroq.
Lekin tan olish kerak, yozishma hech qachon yuzma-yuz suhbatning o‘rnini bosa olmaydi.
Maqolada yolg‘izlik haqida aytilgan fikrlar o‘ylantirib qo‘ydi. Ko‘p odamlar atrofida bo‘lsa ham, o‘zini yolg‘iz his qiladi.
Do‘stlar bilan uchrashib, oddiy suhbat qurish ham ruhiyat uchun qanchalik muhimligini unutib qo‘yibmiz.
Menimcha, ba’zan telefonni chetga qo‘yib, yaqinlarimiz bilan ko‘proq gaplashishimiz kerak.
Hamma telefonda yozishadi, shunga. Lekin 6 minutli ovoz soobsheniya tashidiganlar kamro gapirsa yaxshi bolardi