Muammoga to‘g‘ri yondashsangiz, atrofdagilar sizni qoralashdan ko‘ra ko‘proq qo‘llab-quvvatlashadi.
Biror inson sevganidan ayrilib, qiynalayotgan bo‘lsa, yaqinlari uning qayg‘uli hikoyalarini qayta-qayta tinglashga va hamdardlik bildirishga tayyor bo‘ladi. Singan yurak — nolish va hamdardlik kutish mumkin bo‘lgan, jamiyat tomonidan qabul qilingan sabablardan biri.
Ammo odam pul yetishmayotganidan xafa bo‘lsa, bunday tushunish va qo‘llab-quvvatlashni topishi qiyinroq. Ayniqsa, u Karlsonning do‘sti emas, balki Pinokkioning otasi Juzeppe kabi tor kulbada yashamasa, devorga chizilgan o‘choq bilan kifoyalanmasa va o‘zini hamda o‘g‘lini xom piyoz bilan boqishga majbur bo‘lmasa.
Xo‘sh, moliyaviy muammolar haqida nolimaslik, ularni ichimizda saqlash kerakmi? Keling, bu masalani birgalikda ko‘rib chiqamiz.
Nega pul yetishmasligidan xafa bo‘lish mutlaqo normal?
Nolish yoki biroz yumshoqroq aytganda, shikoyat qilish turli maqsadlarga xizmat qilishi mumkin: ichki kechinmalarimiz bilan bo‘lishish, pulsizlikka sababchi deb bilgan insonlarimizni birgalikda ayblash va qoralash yoki shunchaki kimdir bizga tasalli berishi, achinishi va qo‘llab-quvvatlashini istash.
Har qanday holatda ham bu — mablag‘ yetishmasligi tufayli yuzaga keladigan noqulaylikka tabiiy munosabat. Bunday his-tuyg‘ularning paydo bo‘lishi uchun esa yetarlicha asos bor.
Pul insonning asosiy ehtiyojlarini qondiradi
Maslou ehtiyojlar piramidasining eng quyi pog‘onasida sevgi va e’tirof turmaydi. Bu yerda ochlik va chanqoqni qondirish, sovuqdan himoyalanish, nafas olish uchun toza havoga ega bo‘lish, me’yorida uxlash va og‘riqdan xoli yashash kabi fiziologik ehtiyojlar joylashgan.
Agar inson o‘rmon ne’matlari bilan oziqlanib, ariqdan suv ichib yashaydigan yovvoyi tabiat bag‘rida istiqomat qilmasa, o‘zining asosiy fiziologik ehtiyojlarini qondirish uchun unga pul kerak bo‘ladi.
Hatto ayrim ehtiyojlarni hozirning o‘zida bir tiyin ham sarflamasdan qondirish mumkindek tuyulsa-da, aslida vaziyat unchalik oddiy emas.
Masalan, davlat hisobidan tibbiy xizmatdan foydalanish mumkin. Ammo bu jarayon ancha murakkab kechishi ehtimoli bor: bir safar shifokor qabuliga yozilish uchun bo‘sh vaqt topilmaydi, boshqa safar esa rentgen tekshiruvisiz qabul qilishmaydi. Moliyaviy imkoniyatga ega bo‘lish esa kerakli mutaxassis huzuriga tezroq borish imkonini beradi.
Yana bir misol. O‘zingizni yaxshi his qilishingiz uchun uyqu tartibini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish muhim. Pul esa ezilib ketgan divanda emas, sifatli matrasda uxlash, hech bo‘lmaganda qarindosh yoki qo‘shni bilan bir xonada emas, alohida xonada dam olish imkonini beradi.
Asosiy ehtiyojlar bejizga shunday nomlanmagan. Agar ular qondirilmasa yoki ularni qondirish imkoni bo‘lmasligidan qo‘rqsak, insonda qayg‘u va xavotir paydo bo‘ladi.
Pul yetishmasligi kuchli stress manbai
Maslou ehtiyojlar piramidasining ikkinchi pog‘onasida xavfsizlik ehtiyoji joylashgan. Pul yetishmasligi esa insonda o‘zini xavfsiz his qilmaslik tuyg‘usini keltirib chiqaradi.
Moliyaviy muammolar haqidagi doimiy xavotir stressga sabab bo‘ladi. Bu stress shu qadar kuchli bo‘lishi mumkinki, ba’zan hatto ona qornidagi bolaga ham ta’sir qiladi. Vaholanki, hali dunyoga kelmagan bu bola kapitalistik dunyoning asosiy tushunchalaridan ham bexabar.
Bundan tashqari, ko‘plab muammolarni haqiqatan ham pul yordamida hal qilish mumkin. Buni ilmiy tadqiqotlar ham tasdiqlaydi.
Masalan, Keniyaning qishloq hududlarida yashovchi qariyb 6 ming kishi ishtirokida tajriba o‘tkazilgan. Ishtirokchilar uchta guruhga ajratilgan.
Birinchi guruhga o‘z xohishiga ko‘ra ishlatishlari mumkin bo‘lgan taxminan 500 dollar berilgan. Mahalliy sharoitda bu ancha katta mablag‘ hisoblangan.
Ikkinchi guruh uchun esa besh hafta davom etadigan intensiv psixoterapiya mashg‘ulotlari tashkil etilgan.
Uchinchi guruh ishtirokchilari bir vaqtning o‘zida ham pul, ham psixoterapiya yordamini olishgan.
Bir yil o‘tgach, uchala guruh natijalari tajribada qatnashmagan va odatdagi hayot tarzini davom ettirgan nazorat guruhi bilan taqqoslangan.
Eng yaxshi natijani birinchi guruh ko‘rsatgan. Pul hech qanday shartlarsiz berilganiga qaramay, ishtirokchilar uni shunchaki sarflab yuborishmagan. Aksincha, daromadlarini oshirish uchun undan foydalanishgan va nafaqat iqtisodiy, balki ruhiy holatlarini ham yaxshilashgan.
Demak, pul yetishmasligi shunchaki e’tibor bermaslik yoki kulib qo‘yish bilan ortda qoladigan oddiy noqulaylik emas. Bu insonning ruhiy farovonligiga ta’sir ko‘rsatadigan haqiqiy muammo. Shunday ekan, bundan xafa bo‘lish mutlaqo tabiiy.
Moliyaviy holatni doimiy nazorat qilish ruhiy jihatdan charchatadi
Pul yetishmasligini his qiladigan inson qo‘shimcha ishlarni bajarishga majbur bo‘ladi: xarajatlarini kuzatadi, daromadlarini yozib boradi, budjetini rejalashtiradi.
Ammo muammo faqat shular bilan tugamaydi.
Inson biror narsani sotib olish yoki olmaslik haqida tinimsiz qaror qabul qilishi, xarajatlari belgilangan budjetga sig‘adimi yoki yo‘qmi, deb doimiy xavotirlanishi kerak. Bularning barchasi ruhiy bosimni yanada kuchaytiradi.
Bunday doimiy hisob-kitoblar va qarorlar insonning aqliy kuchini sarflaydi. Charchoq va holdan toyish esa hech kimning kayfiyatini ko‘tarmaydi.
Moliyaviy qiyinchiliklarni har doim ham shaxsiy harakatlar bilan hal qilib bo‘lmaydi
Ba’zan, hatto internetdagi turli maqolalar ostidagi izohlarda ham shunday fikrlarga duch kelish mumkin: Nega noliyapsiz? Ko‘proq pul topish haqida o‘ylasangiz bo‘lmaydimi?
Muammo shundaki, moddiy ahvolni yaxshilash oddiy va to‘g‘ri chiziq bo‘ylab kechadigan jarayon emas.
Daromad va xarajatlarga ko‘plab omillar ta’sir qiladi: uy-joy narxlari, inflyatsiya, mehnat bozorining holati va inson to‘liq nazorat qila olmaydigan boshqa sharoitlar.
Shuning uchun pul yetishmasligining barcha sabablarini noto‘g‘ri qarorlar yoki yetarlicha harakat qilmaslik bilan izohlash adolatsizlikdir.
Biz vaziyatga ta’sir ko‘rsatish uchun barcha imkoniyat va vositalarga ega emasmiz. Aynan shu holat ham insonning noroziligi va shikoyatlariga sabab bo‘lishi mumkin.
Qachon pul yetishmasligidan nolish muammoga aylanadi?
Bu yerda gap doimiy shikoyatlar yaqinlaringizni bezdirib, sizdan uzoqlashtirishi mumkinligi haqida emas.
Masalaga biroz xudbinroq nuqtayi nazardan qaraylik: nolish sizga vaziyatni yengib o‘tishda yordam beryaptimi yoki aksincha, hammasini yanada yomonlashtiryaptimi?
Siz narx-navoning oshishidan tinimsiz shikoyat qilishingiz, ijara haqi va maoshingizning kamligidan norozi bo‘lishingiz mumkin. Shu bilan birga, moliyaviy ahvolingizni yaxshilash uchun qo‘lingizdan kelgan barcha ishni qilishingiz ham mumkin.
Bu ikki holat bir-biriga mutlaqo zid emas. Inson o‘z noroziligini bildiradi va ayni paytda vaziyatni o‘zgartirishga harakat qiladi.
Ammo pul haqida tinimsiz nolish ojizlik hissini ham kuchaytirishi mumkin.
Agar inson doimiy ravishda shikoyat qilaversa va har safar hammasi yomon, hech narsani o‘zgartirib bo‘lmaydi, degan xulosaga kelsa, bu uning hayotini mo‘jizaviy tarzda yaxshilab yubormaydi.
Aksincha, u hatto harakat qilishdan ham voz kechishi mumkin: baribir barcha urinishlarim behuda bo‘lsa, nima uchun nimadir qilishim kerak?
Ba’zan xafa bo‘lish va bu haqda ochiq gapirish mutlaqo normal. Bundan tashqari, har bir shikoyatni muammoning yechimini izlashga aylantirish ham shart emas.
Ammo o‘zingizga nisbatan halol bo‘ling: pul yetishmasligidan nolish siz uchun his-tuyg‘ularingizni yengillashtirish vositasimi yoki hech narsa qilmaslik uchun bahonami?
Atrofdagilar bilan munosabatlarni buzmasdan pul haqida qanday nolish mumkin?
Agar yaqinlaringiz sizdan bezib, uzoqlashishini istamasangiz, ayrim odob qoidalariga va nolishning o‘ziga xos «etiketi»ga amal qilishingiz kerak.
Hammaga emas, aynan sizni tushunadigan insonlarga shikoyat qiling
Barcha qarindoshlaringiz yoki do‘stlaringiz ajoyib insonlar bo‘lishi mumkin. Ammo odatda har biri bilan turli mavzularda vaqt o‘tkazish yoqimli: kim bilandir kinoga borasiz, boshqalar bilan esa turli fitna nazariyalari ustidan kulasiz.
Shuning uchun pul yetishmasligidan ham hamma bilan birdek nolib bo‘lmasligini qabul qilish kerak.
Kimdir shikoyatlarni umuman ko‘tara olmaydi, boshqasi darhol siz so‘ramagan maslahatlarni bera boshlaydi, yana kimdir hayotiy tanlovlaringizni tanqid qilishga tushadi.
Shunchaki atrofingizdagi insonlar orasidan shikoyatlaringizga xotirjam munosabatda bo‘ladigan kishini tanlang.
Buni suiiste’mol qilmang
Agar inson sizning shikoyatlaringizni tinglashga, masalan, budjetni qisqartirayotgan rahbariyatingiz bilan birgalikda norozi bo‘lishga tayyor bo‘lsa ham, har bir uchrashuvni nolish kechasiga aylantirmang.
Axir sizning gaplashadigan boshqa mavzularingiz va birgalikda shug‘ullanishingiz mumkin bo‘lgan mashg‘ulotlaringiz ham bor.
Muvozanatni saqlash muhim.
Avval ruxsat so‘rang
Yaqin insoningizda boshqalarning shikoyatlarini tinglash va ularga to‘g‘ri munosabat bildirish uchun kuch yoki kayfiyat bo‘lmasligi mumkin.
Shuning uchun avval undan shunday deb so‘rash mutlaqo normal:
Menga biroz nolib olishga ruxsat berasanmi?
Bu oddiy savol suhbatdoshingizning holatini ham hisobga olishingizga yordam beradi.
Vaziyatni hisobga oling
Boshqalarning ahvoli siznikidan ham yomonroq ekanini aytib, shikoyat qilmaslik kerak, degan qoida ishlamaydi. Chunki boshqa birov yanada ko‘proq sovqotayotgani sizni iliqroq qilib qo‘ymaydi.
Agar pul yetishmasligini qattiq his qilayotgan va bundan xafa bo‘layotgan bo‘lsangiz, demak, siz allaqachon qayg‘udamisiz. Bu tuyg‘uni shunchaki yo‘q qilib bo‘lmaydi.
Shunga qaramay, ovqatga pul tejashga majbur bo‘layotgan insonning oldida eng so‘nggi rusumdagi qimmat smartfonni sotib olishga pulingiz yetmayotganidan shikoyat qilish yaxshi fikr emas.
O‘zaro hamdardlik ko‘rsating
Bir-biringizni tinglang, bir-biringizga hamdard bo‘ling.
Agar sizni tushunadigan va his-tuyg‘ularingizga befarq bo‘lmagan insonni topgan bo‘lsangiz, o‘zingiz ham unga xuddi shunday munosabatda bo‘ling: uni tinglang, qo‘llab-quvvatlang, tanqid qilmang va sizdan so‘ralmagan maslahatlarni berishga shoshilmang.
Shikoyat qilayotgan insonning yonida o‘zingizni undan yaxshiroq his qilib, xayolan balandroq joyga chiqib olish juda oson: Qarang, uning ahvoli qanday yomon, meniki esa yaxshiroq. Demak, men zo‘rman!
Hatto boshingizda shunday fikrlar paydo bo‘lsa ham, ularni ovoz chiqarib aytmang.
O‘zingiz ololmaydigan narsani boshqalardan kutmang
Shunchaki shikoyat qilish boshqa, nolish orqali manipulyatsiya qilish esa butunlay boshqa masala.
Agar siz moliyaviy muammolaringizni kimlargadir aytib, ular bu muammolarni hal qilib berishini kutayotgan bo‘lsangiz, keyin esa bunday yordam ko‘rsatilmagani uchun ulardan xafa bo‘lsangiz, bu hech bo‘lmaganda insofsizlik bo‘ladi.
Agar yordam kerak bo‘lsa, uni ochiq so‘rang. Shunda boshqa inson ham vaziyatni to‘g‘ri baholab, yordam berish yoki bermaslik haqida bemalol qaror qabul qila oladi.
Xulosa shuki, pul yetishmasligidan nolish uyat emas. Moliyaviy qiyinchiliklar insonning kayfiyati va ruhiy holatiga ta’sir qiladi. Muhimi, o‘z his-tuyg‘ularingizni inkor etmaslik, yaqinlaringizning imkoniyatlarini hisobga olish va shikoyat qilish bilan birga vaziyatni yaxshilash uchun ham harakat qilishdir.
Pul masalasi hammada bor, faqat hamma ham ochiq gapiravermaydi. Nolish uyatmas, bu ham hayot.
Togri yozilgan. Pul yetmasa odamning kayfiyati ham, asabi ham buziladi.
Lekin har kuni faqat pul yoq deb yurish ham odamni charchatadi
Nihoyat shu mavzuda normal maqola chiqibdi. Odamlar moliyaviy muammosini yashirishga majbur emas.
Bazi odamlar puling yo‘q ekan, demak dangasasan deb o‘ylaydi. Juda noto‘g‘ri qarash.
Birovning holatini bilmasdan maslahat beradiganlar ko‘p bizda.
Gap pulda emas, uni qanday boshqarishda ham. Bazi odamlar qancha topsa ham yetkazolmaydi.
Maqolaga qo‘shilaman, lekin nolishdan tashqari yechim izlash ham kerak.
Har kimning sharoiti har xil. Birovni tushunish qiyin emas aslida.
Oylik tushgan kuni xursandchilik, 10 kundan keyin yana hisob-kitob tanish holat.
Pul yetishmasligini aytish uyat emas. Uyati odamni qiynalayotganini bilib turib masxara qilish.
Ayniqsa yaqinlaring seni tushunmasa, yanayam ogir boladi.
Bazi odamlar nolishni yaxshi koradi, lekin ish qilishga kelganda bahona kop.
Hamma muammo ham dangasalikdan emas. Narxlar oshib ketganini ham hisobga olish kerak.
Maqola yaxshi, lekin pulni tejash haqida ham alohida yozish kerak ekan.
Menimcha, moliyaviy muammoni ichga yutib yurish undan ham yomon. Ishonchli odam bilan gaplashish kerak.
Pul haqida gap ochilsa darrov uyat deb qolishadi. Nega endi? Odamlar bir birini kamroq hukm qilsa yaxshi bolardi.
Pul yetishmasligi haqida gapirish normal, lekin har suhbatni shunga burish ham yaxshi emas.
Rostini aytsam, qarz va xarajatlar haqida gaplashishning ozi ham stress. Hozir faqat bitta maosh bilan yashash qiyinlashib ketdi.
Juda kerakli mavzu. Ayniqsa yosh oilalar bu muammoni yaxshi tushunadi.
Baxt pulda emas deyish oson, lekin kommunal tolovni ham baxt bilan tolab bolmaydi-ku
Menimcha, nolishdan foyda yoq. Harakat qilish kerak. Lekin harakat qilayotgan odamning ham puli yetmasligi mumkin. Buni ham unutmaslik kerak. Maqoladagi fikrlar ancha hayotiy ekan.
Odamlar bir biriga yordam berishni organishi kerak. Kimdir maslahat, kimdir oddiy suhbat bilan yordam beradi.
Pul muammosini aytgan odamni darrov kambagal yoki omadsiz deb baholash noto‘g‘ri.