BMT an’anaviy dunyo xaritasidan voz kechishga chaqirdi — 164 davlat yoqladi

Fransiya bu tavsiyalarga amal qilishini ma’lum qildi.

BMT Bosh Assambleyasi an’anaviy Merkator proyeksiyasidagi dunyo xaritasidan bosqichma-bosqich voz kechishga chaqiruvchi rezolyutsiyani qo‘llab-quvvatladi. Uning o‘rniga qit’alar maydonini haqiqatga yaqinroq aks ettiradigan xaritalardan, xususan, 2018-yilda yaratilgan Equal Earth proyeksiyasidan foydalanish taklif qilinmoqda.

Hujjat uchun 164 ta davlat ovoz berdi, olti davlat betaraf qoldi, unga qarshi esa faqat AQSh chiqdi.

Rezolyutsiyani Afrika Ittifoqi topshirig‘i bilan G‘arbiy Afrika davlati Togo ilgari surdi. Mamlakat vakillari Merkator proyeksiyasi asrlar davomida Afrika va boshqa hududlarning haqiqiy hajmini noto‘g‘ri tasavvur qilishga sabab bo‘lganini ta’kidladi.

Togo tashqi ishlar vaziri Robert Dyusse ovoz berishdan oldin masala, avvalo, xaritalarning aniqligi haqida ekanini ta’kidladi.

Bu siyosiy munozara emas, ilmiy masala. Chunki buning ilmiy dalillari mavjud va biz hammamiz haqiqatni qabul qilishimiz kerak.

Robert Dyusse
Togo tashqi ishlar vaziri

Merkator proyeksiyasini flamand kartografi Gerard Merkator 1569-yilda ishlab chiqqan. U dengiz navigatsiyasi uchun yaratilgan bo‘lib, yo‘nalishlar orasidagi burchaklarni saqlab qoladi. Biroq hududlarning maydonini keskin buzib ko‘rsatadi: hudud ekvatordan qanchalik uzoqda joylashgan bo‘lsa, xaritada shunchalik katta ko‘rinadi.

Masalan, bunday xaritada Grenlandiya Afrika bilan deyarli bir xil kattalikda ko‘rinadi. Aslida esa Afrika qit’asi Grenlandiyadan taxminan 14 baravar katta.

BMT Bosh Assambleyasi rezolyutsiyalari majburiy kuchga ega emas. Shu sababli davlatlar va tashkilotlar Merkator xaritalaridan voz kechishga majbur emas.

Shunga qaramay, bu qaror maktab dasturlari, texnologiyalar va hozirgacha ushbu proyeksiya keng qo‘llanib kelinayotgan boshqa sohalarga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Fransiya allaqachon tavsiyalarga amal qilishini ma’lum qildi. Mamlakat tashqi ishlar vaziri Jan-Noel Barro Parij Merkator proyeksiyasidan voz kechib, muayyan vazifalarga yaxshiroq mos keladigan va hududlarning haqiqiy maydonini aniqroq aks ettiradigan xaritalarga o‘tishini bildirdi.

Fransiya hukumati Eckert IV proyeksiyasidan foydalanishni rejalashtirmoqda. U prinsipi jihatidan Equal Earth proyeksiyasiga yaqin.

Biz Merkator proyeksiyasidan voz kechib, muayyan maqsadlarga moslashtirilgan, haqiqiy maydonlarni aniqroq aks ettiradigan hamda kartograflar va olimlarning tavsiyalariga javob beradigan kartografik tasvirlardan foydalanamiz.

Jan-Noel Barro
Fransiya tashqi ishlar vaziri

Merkator xaritasining mashhur muqobillaridan biri uzoq vaqt davomida Gall-Peters teng maydonli proyeksiyasi bo‘lib kelgan. U 1973-yilda nemis tarixchisi Arno Peters tomonidan xarita nashr etilganidan keyin keng tanilgan.

Afrika Ittifoqi 2025-yil avgust oyida qo‘llab-quvvatlagan #CorrectTheMap kampaniyasi esa uning o‘rniga 2018-yilda xalqaro kartograflar guruhi tomonidan yaratilgan zamonaviyroq Equal Earth proyeksiyasini ilgari surdi.

2027-yilning birinchi choragida Togo hukumati Lome shahrida YuNESKO, Afrika Ittifoqi va texnologik kompaniyalar, jumladan, Google ishtirokida tadbir o‘tkazishni rejalashtirmoqda. Unda rezolyutsiya tavsiyalarini amalda qanday bajarish masalasi muhokama qilinadi.

Shu sababli biz o‘rganib qolgan Merkator xaritasi birdaniga yo‘qolib ketmaydi. Ammo vaqt o‘tishi bilan u darsliklar va raqamli xizmatlarda sezilarli darajada kamroq uchrashi mumkin.