U sabab Himolay bo‘rilari butunlay yo‘qolib ketishi mumkin.
Nepal, Hindiston va Norvegiya olimlari Himolay tog‘larining baland hududlarida odamlar va boshqa hayvonlarga xavf tug‘dirayotgan yangi yirtqich paydo bo‘lganini aniqladi. Gap Himolay bo‘risi va daydi it aralashmasidan paydo bo‘lgan gibrid haqida ketmoqda. Bu maxluq odamdan qo‘rqmaydi, itlar to‘dasiga boshchilik qiladi va tobora ko‘proq qishloqlarga kirib bormoqda.
Yangi gibrid Hindistonning Ladakh hududida paydo bo‘lgan. Bu yerda bir necha yuzta Himolay bo‘risi va taxminan 25 mingta qarovsiz it yashaydi. Daydi itlar to‘dalarga birlashib, tog‘larga chiqib ketadi va bo‘rilar bilan bir xil o‘ljaga ov qiladi. So‘nggi yillarda ular faol ravishda chatishtirila boshlagan.
Mahalliy aholi yangi yirtqichni “khipshang” deb atamoqda: ladakh tilida “khi” — “it”, “shang” esa “bo‘ri” degani. Khipshang oddiy itdan kattaroq, ammo bo‘ridan kichikroq bo‘ladi. Uning juni sarg‘ish-qizg‘ish rangda bo‘lib, xatti-harakatlari ham oddiy itlardan keskin farq qiladi. Tadqiqotchilar aytishicha, bu gibrid bo‘rining ovchilik instinktlarini va itlarga xos bo‘lgan odamdan qo‘rqmaslik xususiyatini birlashtirgan.
Olimlar vaziyat yanada yomonlashishidan xavotirda. Khipshanglar allaqachon qishloqlarga kirib, uy hayvonlarini o‘ldirmoqda va odamlarga ham hujum qilmoqda. Mutaxassislar hisobiga ko‘ra, so‘nggi besh yil ichida maydoni qariyb 60 ming kvadrat kilometr bo‘lgan Ladakh hududida taxminan 80 ta khipshang paydo bo‘lgan.
Muammo nafaqat odamlarga, balki Himolay bo‘rilarining o‘ziga ham tahdid solmoqda. Itlar bilan chatishtirilganda, ular baland tog‘larda kislorod tanqisligi va o‘ta sovuq sharoitda yashashga yordam beradigan noyob genetik xususiyatlarini yo‘qotmoqda. Tadqiqotchilar vaqt o‘tishi bilan sof qonli Himolay bo‘rilari butunlay yo‘q bo‘lib ketishidan qo‘rqmoqda.
Hududda daydi itlar sonining ko‘payishi bir nechta omillar bilan bog‘liq. Ladakhda murakkab tog‘li relyef va resurslar yetishmasligi sabab hayvonlar populyatsiyasini nazorat qilish qiyin. Bundan tashqari, barcha tirik mavjudotlarga ehtiyotkorona munosabatni targ‘ib qiluvchi buddaviylik an’analari ham vaziyatga ta’sir ko‘rsatgan.
Chegaradagi mojarolar ham o‘z rolini o‘ynagan. Uzoq vaqt davomida itlardan o‘ziga xos ogohlantirish tizimi sifatida foydalanilgan: ularning hurishi askarlarni xavf haqida ogohlantirgan. Shu sabab harbiylar itlarni muntazam boqib kelgan va natijada ularning soni keskin oshib ketgan.
Olimlar qarovsiz itlar quturish va boshqa xavfli infeksiyalarni ham tashishi mumkinligidan ogohlantirmoqda. Tadqiqotchilar fikricha, aynan shu kasalliklar sabab hududda tulkilar va boshqa hayvonlar soni asta-sekin kamaymoqda.
Shunga o‘xshash jarayonlar avval Italiya va Shimoliy Amerikada ham kuzatilgan. U yerda bo‘rilar tobora ko‘proq uy itlari va yovvoyilashgan itlar bilan chatishtirilmoqda. Ammo Ladakhdagi vaziyat mutaxassislarni ayniqsa tashvishga solmoqda, chunki baland tog‘ ekotizimi juda nozik va himoyasiz hisoblanadi.
Hozircha khipshanglar bo‘yicha tizimli tadqiqotlar deyarli yo‘q va olimlar faqat cheklangan ma’lumotlarga ega. Ammo hozirdanoq bu yirtqich Himolay ekotizimi qanchalik tez o‘zgarayotganining ramziga aylanib ulgurgan.
Voyyy, bunaqa maqolani o‘qib odamning ichi achishib ketadi Tabiat bilan o‘ynashish oqibati shu-da. Endi odamga ham hujum qilsa dahshatku!
Menimcha, bu muammo faqat Himolayda emas, hamma joyda daydi itlar ko‘payib ketgan. Vaqtida nazorat qilinmasa keyin kech bo‘ladi.
Qiziq tomoni — bo‘ri instinkti + itning odamdan qo‘rqmasligi Bu juda xavfli kombinatsiya ekan. Kinodagidek tuyuldi.
Odamlar o‘zlari tabiatni buzadi, keyin “nega yirtqich ko‘paydi” deb hayron qoladi. Hammasiga inson sabab.
Himalay bo‘rilarining yo‘qolib ketishi juda achinarli Noyob hayvonlarni saqlash kerak edi aslida.
Men bunaqa gaplarga uncha ishonmayman Har xil sensatsiya qilishadi ko‘proq o‘qilsin deb.
Lekin agar rost bo‘lsa, qishloq aholisi uchun juda katta xavf ekan. Ayniqsa bolalar uchun.
Daydi itlarni “beozor” deb yuraverish ham noto‘g‘ri. To‘da bo‘lib qolsa juda agressiv bo‘ladi.
Olimlar endi uyg‘onganmi? 5 yilda 80 ta chiqibdi-ku, oldinroq chorasi ko‘rilishi kerak edi.
Odamzod tabiat balansini buzsa shunaqa yangi muammolar chiqaveradi. Keyin hech kim javob bermaydi.
Menga eng qo‘rqinchlisi — bu hayvonlarning odamdan qo‘rqmasligi Oddiy bo‘ri hech bo‘lmasa uzoqroq yuradi.
Buddistlar hayvonlarni o‘ldirmagani yaxshi, lekin nazorat ham kerak-da. Aks holda ekologiya buziladi.
Shu maqolani o‘qib yana bir narsani tushundim: tabiat juda nozik tizim ekan.
Khipshang degan nomi ham g‘alati eshitilar ekan Lekin ortida jiddiy muammo turibdi.
Toza himolay bo‘rilari yo‘qolib ketishi juda katta yo‘qotish bo‘ladi. Olimlar tezroq choralar topsa yaxshi bo‘lardi.
Odamlar itlarni boqib tashlab ketadi, keyin ular yovvoyilashadi. Muammoning ildizi shu.
Menimcha bu hali boshlanishi. Iqlim o‘zgarishi va ekologiya sabab yana shunaqa gibridlar chiqadi.
“Odamga hujum qilmoqda” degan joyini o‘qib rostdan seskanib ketdim
Hamma aybni hayvonga ag‘darish oson. Aslida inson aralashuvi bo‘lmaganda bunaqa bo‘lmasdi.
Juda qiziqarli maqola ekan, ilmiy taraflari ham bor. O‘qib zerikmadim.
Voy tavba Men bo‘ridan ham qo‘rqaman, endi bo‘ri-it aralashmasi chiqibdimi…
Bunaqa narsalar ko‘payib ketayotgani tabiat SOS berayotganidan dalolat.
Kimdir “oddiy it” deb yaqinlashib qolsa nima bo‘ladi Juda xavfli-ku.
Men hayvonlarni yaxshi ko‘raman, lekin daydi itlar muammosi jiddiy nazorat qilinishi kerak.
Olimlar bu mavzuni chuqurroq o‘rganishi kerak. Keyin kech bo‘lib qolmasin.
Netflix serialiga syujet tayyor Lekin real hayotda bo‘layotgani qo‘rqinchli ekan.
“Khipshang” degan nomni eshitib o‘yin qahramoni deb o‘yladim boshida
Odamlar tabiatni buzaverib oxiri mutant chiqarib yuboryapti-da.
Kimdir bu muammo emas desa, qishloqda bir kun yashab ko‘rsin. To‘da itning o‘ziyam xavf.
Menimcha hukumatlar daydi hayvonlar masalasiga jiddiyroq qarashi kerak. Aks holda bunday holatlar ko‘payadi.
Juda chiroyli joylar ekan