Olimlar aniqladi: Yer baribir Quyoshning o‘limidan omon qolishi mumkin

Biroq zamonaviy hisob-kitoblarga ko‘ra, sayyoramiz hayot uchun yaroqsiz holatga bundan ancha oldin kelib qoladi.

Yer Quyosh qizil gigantga aylangandan keyin uning tomonidan yutib yuborilish taqdiridan qochib qolishi mumkin. Shunday xulosaga Belgiyaning KU Leuven Astronomiya instituti olimlari kelishdi. Ular qarib borayotgan yulduzlar va ularning sayyoralari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir modellari qayta ko‘rib chiqib, Yerning omon qolish ehtimoli avval o‘ylanganidan yuqoriroq ekanini ko‘rsatishdi.

Taxminan besh milliard yildan so‘ng Quyosh yadrosidagi vodorod zaxiralarini tugatadi va tez sur’atlarda kengaya boshlaydi. Ushbu bosqichda u muqarrar ravishda Merkuriy va Venerani yutib yuboradi. Uzoq vaqt davomida ko‘plab tadqiqotlar Yer ham xuddi shunday taqdirga duch kelishini bashorat qilgan edi.

Yangi tadqiqot mualliflari gelgit kuchlari bo‘yicha yangilangan hisob-kitoblardan foydalanishdi. Yerni asta-sekin Quyosh tomon tortib boradigan gravitatsion ta’sir avvalgi tadqiqotlarda taxmin qilinganidan kuchsizroq bo‘lib chiqdi. Shu sababli sayyorada Quyosh massa yo‘qota boshlagani sari undan uzoqlashish uchun ko‘proq vaqt paydo bo‘ladi.

Endi eng katta noaniqlik gelgit hisob-kitoblari bilan emas, balki Quyosh kelajakda qancha massa yo‘qotishi bilan bog‘liq. Hozircha Quyoshga o‘xshash yulduzlarni kuzatish natijalari Yerning omon qolishi ehtimolini ko‘rsatmoqda, ammo bunga ishonch hosil qilish uchun yanada aniqroq ma’lumotlar kerak.

Mats Esseldyurs
Tadqiqotning yetakchi muallifi

Olimlarning tushuntirishicha, Yer taqdiri ikki jarayon o‘rtasidagi nozik muvozanatga bog‘liq. Quyosh kengayib borgani sari gelgit kuchlari Yerni asta-sekin o‘ziga tortadi. Shu bilan birga, yulduz ulkan hajmdagi moddalarni kosmosga chiqarib yuborib, massa yo‘qotadi. Massa kamaygani sababli uning gravitatsiyasi zaiflashadi va omon qolgan sayyoralarning orbitalari kengaya boshlaydi.

Yerning taqdiri aynan mana shu ikki ta’sir o‘rtasidagi juda nozik muvozanatga bog‘liq. Agar gelgit kuchlari ustun kelsa, Yer yutib yuboriladi. Agar massa yo‘qotish jarayoni kuchliroq bo‘lsa, sayyora yanada uzoqroq orbitaga ko‘chadi.

Mats Esseldyurs

Hisob-kitoblar shuni ko‘rsatadiki, Merkuriy va Venera baribir halokatdan qutula olmaydi. Biroq Yer va Mars, ehtimol, Quyoshning qizil gigantga aylanishining har ikkala bosqichidan ham omon chiqadi. Shundan keyin ular bizning yulduzimiz aylanishi kutilayotgan ixcham oq mitti yulduz atrofida harakatlanadi.

Shu bilan birga, tadqiqotchilar hozircha yakuniy xulosa chiqarishning imkoni yo‘qligini ta’kidlashmoqda. Bashoratlarni aniqlashtirish uchun ular kelajakdagi Quyoshning analogi deb hisoblanadigan L2 Korma qizil giganti haqidagi ma’lumotlardan foydalanishdi. Model Yer kengroq orbitaga ko‘chishga ulgurishini ko‘rsatdi, biroq hamon ko‘p narsa Quyosh evolyutsiyasining so‘nggi bosqichlarida massani qanchalik tez yo‘qotishiga bog‘liq.

Biroq insoniyat uchun bu yangilik ko‘proq nazariy ahamiyatga ega. Zamonaviy hisob-kitoblarga ko‘ra, taxminan bir milliard yildan keyin Quyosh shunchalik qizib ketadiki, Yer okeanlari bug‘lanib ketadi va sayyoramiz qizil gigant bosqichi boshlanishidan ancha oldin hayot uchun mutlaqo yaroqsiz holatga keladi.