Oy portlasa nima bo‘ladi: insoniyat yo‘q bo‘lib ketadimi?

Ehtimol, insoniyat halok bo‘lar. Ammo agar omon qolsa, hech bo‘lmaganda tungi osmondagi yulduzlarni misli ko‘rilmagan darajada aniq ko‘ra oladi.

Avvalo bir narsani tan olish kerak: qanchalik xohlamaylik, hozirgi texnologiyalar bilan Oyni portlatishning imkoni yo‘q. Oyning gravitatsion bog‘lanish energiyasi taxminan 1,2 × 10²⁹ joulni tashkil qiladi — ya’ni milliardlab va trillionlab tonna toshni birlashtirib turgan kuch aynan shuncha. Bu esa trotil ekvivalentida 2,868 × 10¹³ megatonnaga teng. Taqqoslash uchun: bu har biri 58 megatonna quvvatga ega bo‘lgan qariyb 500 milliard dona “Tsar-bomba” demakdir. Ko‘rib turganingizdek, insoniyatning xohishi va imkoniyati hali bir-biriga mos kelmaydi.

Ammo tasavvur qilaylik, “Yulduzlar jangi”dagi general Tarkin sizga bir necha soatga “O‘lim yulduzi”ni berib turdi va siz Oyni portlatishga muvaffaq bo‘ldingiz. Unda nima bo‘ladi?

Meteorit yomg‘iri boshlanadi va ehtimol hammamiz o‘lamiz

Oyning portlashidan keyingi eng obvious oqibat — uning bo‘laklari Yerga yog‘ilishidir.

Dinozavrlarning qirilib ketishiga sabab bo‘lgan asteroid Yerga taxminan 20 km/s tezlikda urilgan. Oy bo‘lagi esa bundan ham tezroq uchishi mumkin.

Albatta, kichik bo‘laklar atmosferada yonib ketishi yoki katta zarar yetkazmasligi mumkin. Ammo agar millionlab toshlar Yerga yog‘ila boshlasa, ular sayyorani kraterlar bilan qoplab, yo‘lida uchragan barcha tirik mavjudotlarni yo‘q qilishi mumkin. Bundan tashqari, atmosferaga ko‘tarilgan chang quyosh nurlarini to‘sib qo‘yadi va o‘simliklarning fotosintez qilishiga xalaqit beradi.

Agar meteorit yomg‘iri uzoq davom etsa, atmosfera shunchalik qizib ketadiki, Yer yashash uchun yaroqsiz joyga aylanishi mumkin.

Ammo vahimaga tushishga shoshilmang. Yer bilan Oy orasidagi masofa 384 400 kilometr. Oy bo‘laklarining katta qismi Yerga tegmasligi ehtimoli ham yuqori. Shuning uchun meteorit yomg‘iri tarixdagi eng dahshatli falokat bo‘lmasligi mumkin va insoniyat omon qolishi ehtimoli mavjud.

Yerning Saturnnikiga o‘xshash halqalari paydo bo‘ladi

Oy portlagach, Yer atrofida 7,35 × 10²² kilogramm og‘irlikdagi ulkan parchalar qoladi. Ularning katta qismi Yerga qulamaydi va kosmosga uchib ketmaydi. Aksincha, sayyora orbitasida aylanishda davom etib, Saturnnikiga o‘xshash halqa hosil qiladi — faqat ancha yupqa ko‘rinishda.

Astronomlar Marsning Fobos yo‘ldoshi bilan ham shunday holat yuz berishini taxmin qilishadi: taxminan 50 million yildan keyin u parchalarga ajralib, Mars atrofida chang halqasiga aylanishi mumkin.

Tungi osmonda yulduzlar va Somon yo‘li juda aniq ko‘rinadi

Oy yo‘qolsa, osmon ancha qorong‘i bo‘ladi. Natijada Somon yo‘li va milliardlab yulduzlar juda ravshan ko‘rina boshlaydi.

Oy — tungi osmondagi eng yorqin obyektlardan biri. Quyoshdan qaytgan nurlar sababli u osmonni “yoritib yuboradi” va astronomik kuzatuvlarni qiyinlashtiradi.

Astronomlar uzoq yulduzlarni kuzatish uchun aynan oysiz tunlarni tanlashadi. Agar Oy umuman bo‘lmasa, teleskop orqali kuzatuvlar ancha qulaylashadi.

Endi hech qachon Quyosh va Oy tutilishi bo‘lmaydi

Quyosh tutilishi Oy Yer va Quyosh orasiga kirganda sodir bo‘ladi. Oy tutilishida esa Oy Yer soyasiga tushadi.

Demak, Oy bo‘lmasa — tutilishlar ham bo‘lmaydi.

Qadimda ko‘plab xalqlar tutilishlarni yomon alomat deb hisoblashgan. Demak, ular uchun bu yaxshi yangilik bo‘lardi.

Hozirgi davrda ham tutilishlar kichik muammolar tug‘diradi: odamlar ko‘chalarga chiqib tirbandlik hosil qiladi, ayrimlar esa himoyasiz Quyoshga qarab ko‘zini shikastlaydi.

Ko‘plab hayvonlar uchun hayot juda qiyinlashadi

Oy insonlardan ko‘ra hayvonlarga ko‘proq ta’sir qiladi.

Masalan:

• Ko‘plab baliqlar va marjonlar Oy sikllariga qarab ko‘payadi;
• Hasharotlar yo‘nalishni aniqlash uchun Oydan foydalanadi;
• Qushlar migratsiya vaqtida Oyga qarab yo‘l topadi;
• Yirtqichlar esa tungi ov uchun Oy nuriga tayanadi.

Oy yo‘qolsa, ko‘plab turlar ov qila olmaydi yoki ko‘payishda qiynaladi. Ayrimlari moslashadi, boshqalari esa butunlay yo‘q bo‘lib ketadi.

Iqlim va okean oqimlari o‘zgaradi

Eng katta muammolardan biri — suv qalqishlari va qaytishlarining kuchsizlanishi bo‘ladi.

Aynan Oy gravitatsiyasi okean suvlarini harakatga keltiradi. Oy bo‘lmasa, qalqishlar ancha zaiflashadi. Bu esa dengiz ekotizimlari uchun haqiqiy falokatga aylanadi.

Bundan tashqari, okean oqimlari Yer haroratini tartibga solishda muhim rol o‘ynaydi. Suv haroratining o‘zgarishi shamollar va global iqlim tizimiga ham ta’sir qiladi.

Natijada Yerning iqlimi butunlay boshqacha bo‘lib ketishi mumkin.

Yer o‘qining qiyaligi o‘zgarishi mumkin

Fransuz astronomlari Jak Laskar va Filipp Robyutel hisob-kitoblariga ko‘ra, Oy Yerning aylanish o‘qini barqaror ushlab turadi.

Agar Oy bo‘lmasa, Venera va Yupiterning gravitatsion ta’siri sabab Yer o‘qi juda katta burchakka og‘ib ketishi mumkin — hatto 85° gacha.

Bu esa:

• fasllarning yo‘qolishi;
• kunduz va tun almashinuvi buzilishi;
• iqlimning keskin o‘zgarishi kabi oqibatlarga olib keladi.

Ayrim nazariyalarga ko‘ra, Yerning bir tomoni uzoq vaqt Quyosh ostida qolsa, atmosfera ham yo‘qolib ketishi mumkin. Quyosh shamoli uni asta-sekin uchirib yuboradi.

Xulosa

Ko‘rib turganingizdek, Oy yo‘qolsa darhol “qiyomat” boshlanmaydi. Ammo Yerda hayot ancha og‘irlashadi.

Meteorit yomg‘irlari, iqlim o‘zgarishi, okean tizimlarining buzilishi, hayvonlarning qirilishi — bularning barchasi insoniyat kelajagini xavf ostiga qo‘yadi.

Shunday ekan, Oy o‘z joyida turgani yaxshiroq 😄