Nega odamlar baxtdan yig‘laydi?

Olimlar bunga hanuz aniq javob topa olishmagan.

Odatda ko‘z yoshlarini g‘am, alam yoki qayg‘u bilan bog‘laymiz. Ammo ko‘pchilik insonlar — ehtimol siz ham — baxt, quvonch yoki hayrat kabi ijobiy his-tuyg‘ularni boshdan kechirganida ham yig‘lab yuboradi. Bu mutlaqo normal holat va juda keng tarqalgan hodisa hisoblanadi.

Besh qit’adagi 19 ta davlatda o‘tkazilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, ishtirokchilarning 68 foizi baxtli va quvonchli voqealar ularni ko‘z yosh to‘kishga majbur qilganini tan olgan.

Ilm-fan baxt ko‘z yoshlarini qanday tushuntiradi?

Olimlar uzoq yillardan beri odamlar nega nafaqat qayg‘udan, balki baxtdan ham yig‘lashini tushunishga harakat qilib kelishmoqda. O‘nlab yillik tadqiqotlar davomida bu borada bir nechta nazariyalar paydo bo‘lgan.

Insonning ichida bostirilgan his-tuyg‘ular bo‘ladi

Ushbu nazariyaga ko‘ra, odamlar quvonchli lahzalarda yig‘laydi, chunki ularning ichida hal qilinmagan qayg‘u yashirinib yotadi.

Biroq bu deyarli 70 yil oldin paydo bo‘lgan eng dastlabki tushuntirishlardan biri bo‘lib, ko‘plab zamonaviy tadqiqotlar uni rad etadi.

Ko‘z yoshlar organizm holatini tartibga soladi

Insonning barcha ko‘z yoshlarida fermentlar, lipidlar, elektrolitlar va moddalar almashinuvi mahsulotlari mavjud.

Ammo hissiy ko‘z yoshlarida boshqa turdagi ko‘z yoshlarida uchramaydigan va organizm stress holatida ishlab chiqaradigan ayrim moddalar ham bo‘ladi.

Olimlarning fikricha, stress gormonlarining chiqarilishi organizmdagi fiziologik va emotsional muvozanatni saqlovchi gomeostaz jarayonlarini tartibga solishga yordam beradi.

Bundan tashqari, bu jarayon odamni tinchlantirishi va kayfiyatini muvozanatlashtirishi mumkin.

Odamlar o‘z zaifligini va boshqalarga yaqinlashish istagini namoyon qiladi

Har qanday vaziyatdagi ko‘z yoshlar insonning zaifligini ko‘rsatish usullaridan biri bo‘lishi mumkin.

Odam yig‘laganida — u quvonchdan bo‘ladimi yoki qayg‘udanmi — atrofdagilarga hamdardlik va qo‘llab-quvvatlashga ehtiyoji borligini bildiradi.

Olimlarning fikricha, ko‘z yoshlar odamlar o‘rtasida ijtimoiy aloqalarni mustahkamlash vositasi hisoblanadi.

Odamlar o‘z his-tuyg‘ulari oldida ojizligini his qiladi

Ushbu nazariya mualliflari har qanday ko‘z yoshlarining sababi umidsizlik, ojizlik va taslim bo‘lish istagi ekanini taxmin qilishadi.

Bir tomondan, inson baxtdan yig‘laydi, chunki u baxtning vaqtinchalik ekanini tushunadi va bu lahzalar tugagach, albatta hafsalasi pir bo‘lishini his qiladi.

Boshqa tomondan esa, bu o‘tmishdagi salbiy his-tuyg‘ularning kechikkan namoyon bo‘lishi ham bo‘lishi mumkin. Quvonchli damlarda odam o‘tgan qiyinchiliklari va ularga qarshi kurashgan vaqtlarini eslab ketadi.

Odamlar kuchli kechinmalarni yengishga harakat qiladi

Inson juda kuchli his-tuyg‘ularni boshdan kechirganida — quvonch, qayg‘u yoki g‘azab bo‘ladimi — ko‘z yoshlar deyarli muqarrar bo‘ladi.

Ba’zan odam yig‘lamaslikka harakat qilsa ham, ichida yig‘lab yuborishga tayyor holatni his qiladi.

Ayrim tadqiqotchilar fikricha, bu insonning chuqur va kuchli kechinmalar bilan kurashish usullaridan biridir.

Ba’zan his-tuyg‘ular shunchalik kuchli bo‘ladiki, odam yig‘lash orqali ularning bir qismini tashqariga chiqaradi. Ya’ni ko‘z yoshlar hissiyotlarning bir qismini qo‘yib yuborishga yordam beradi.

Nima uchun yig‘lash har qanday holatda ham foydali?

Baxtdan to‘kilgan ko‘z yoshlar ham, qayg‘udan to‘kilgan ko‘z yoshlar ham insonning ruhiy va jismoniy salomatligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

Ular:

• Stress darajasini pasaytirishga yordam berishi mumkin.
• Ko‘zlarning holatini yaxshilaydi va ularni go‘yo ichkaridan yuvgandek ta’sir ko‘rsatadi, chunki tarkibida mikroblarga qarshi xususiyatga ega bo‘lgan lizotsim moddasi mavjud.
• Quvonch yoki og‘riq sababli bo‘lishidan qat’i nazar, kayfiyatni yaxshilaydi.
• Ayniqsa bolalarda mustahkam uyquga yordam beradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, uxlashdan oldin yig‘lagan bolalar keyinchalik ancha yaxshi uxlaydi.

Demak, baxtdan yig‘lash g‘alati yoki zaiflik belgisi emas. Aksincha, bu inson organizmi va ruhiyatining tabiiy reaksiyasi bo‘lib, kuchli his-tuyg‘ularni boshqarishga yordam beradi.